Ντελφέαγιο Μαρσάλις - «Σήμερα, οτιδήποτε μπορεί να είναι τζαζ»

Από τις 13 έως τις 16 Νοεμβρίου, ο Ντελφέαγιο Μαρσάλις και το κουιντέτο του ταξιδεύουν το κοινό του Half Note από τη Νέα Ορλεάνη στο Χάρλεμ. Ο βραβευμένος με Grammy τρομπονίστας και παραγωγός μιλά για την οικογένεια Μαρσάλις και τη διδασκαλία της τζαζ.

Οβραβευμένος με Grammy τρομπονίστας, παραγωγός, συνθέτης και καθηγητής της τζαζ Ντελφέαγιο Μαρσάλις και το all star κουιντέτο του, με τον σπουδαίο Έρικ Αλεξάντερ, παρουσιάζουν μια μοναδική περιήγηση στην ιστορία της τζαζ στο Half Note Jazz Club, από την Παρασκευή 13 έως και τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου.

Στις «αποσκευές» τους, ο Ντελφέαγιο Μαρσάλις και η παρέα του έχουν για εμάς ένα μείγμα από πρωτότυπες συνθέσεις του καλλιτέχνη και ένα πολύ ενδιαφέρον ταξίδι στην ιστορία της τζαζ. Μια διαδρομή που ξεκινά από τους δρόμους της Νέας Ορλεάνης, της πατρίδας του, κάνει στάση στο αυθεντικό μπλουζ των κλαμπ του Σικάγου και, με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, καταλήγει στις θρυλικές αίθουσες χορού του Χάρλεμ. Από τον Άρμστρονγκ στον Τσάρλι Πάρκερ κι από τον Γκέρσουιν στον Μονκ, το Delfeayo Marsalis Quintet ξέρει να κάνει πολύ καλά τη δουλειά του.

Ο Ντελφέαγιο Μαρσάλις γεννήθηκε στη Νέα Ορλεάνη. Ο πατέρας του, ο περίφημος Έλις Μαρσάλις Τζ., ήταν κορυφαίος πιανίστας και μεγάλος δάσκαλος της τζαζ, και έστρεψε από νωρίς τέσσερα από τα παιδιά του στη μουσική. Ο Ντελφέαγιο ασχολήθηκε με το τρομπόνι αργότερα από τους μεγαλύτερους αδελφούς του, τον Μπράνφορντ και τον Γουίντον, αν και ο ίδιος «επιμένει» ότι εκείνο τον διάλεξε. Ξεκίνησε με κλασικές σπουδές στο όργανο και σύντομα όλα πήραν τον δρόμο τους. Ένας καθηγητής του που έπαιζε σε big band, τα μεγαλύτερα αδέλφια του, που ήταν πιο βαθιά μέσα στην τζαζ, ο ήχος του τρομπονιού του Τζέι Τζέι Τζόνσον, που θαύμαζε, και φυσικά οι σπουδές του στο Berklee College of Music τον έβαλαν για τα καλά στον χώρο της τζαζ.

Παράλληλα, πριν από το κολέγιο, ξεκίνησε να ασχολείται με την παραγωγή και έκανε την πρώτη επίσημη παραγωγή δίσκου σε ηλικία 17 ετών. Ακολούθησαν περίπου 125 ηχογραφήσεις, που του χάρισαν επτά υποψηφιότητες και ένα βραβείο Grammy. Η πρώτη του ηχογράφηση ως leader ήταν το «Pontius Pilate’s Decision», το 1992. Έχει περιοδεύσει σε όλο τον κόσμο με τους Ρέι Τσαρλς, Αρτ Μπλέικι, Έλβιν Τζόουνς κ.ά.

Ο έτερος Καππαδόκης, ο Έρικ Αλεξάντερ, θεωρείται από τους σημαντικότερους τενόρους σαξοφωνίστες της τζαζ, με δυναμικό hard bop στυλ και διακριτό λυρισμό. Γεννημένος στο Ιλινόι των ΗΠΑ, σπούδασε τζαζ και αυτοσχεδιασμό στα πανεπιστήμια της Ιντιάνα και William Paterson. Κέρδισε διεθνή αναγνώριση το 1991, όταν πήρε τη 2η θέση στον Διεθνή Διαγωνισμό Σαξοφώνου Thelonious Monk, πίσω από τον Τζόσουα Ρέντμαν και μπροστά από τον Κρις Πότερ. Από το 1992 ζει στη Νέα Υόρκη και έχει κυκλοφορήσει περισσότερα από 50 άλμπουμ ως bandleader, από κλασικά έργα-σταθμούς, όπως το «Man with a Horn», έως πρόσφατες κυκλοφορίες, όπως τα «Timing Is Everything» και «Like Sugar».

Στις τέσσερις αθηναϊκές συναυλίες συμμετέχουν επίσης ο πιανίστας Ρενάτο Κίκο, μέλος της Lionel Hampton Orchestra και μουσικός διευθυντής του Τζον Χέντρικς ανάμεσα σε πολλά άλλα, ο μπασίστας Γκλεν Φίσερ, με περισσότερα από 40 χρόνια συνεργασιών, και ο πολύπειρος ντράμερ Γιόρις Ντούντλι, που έγινε γνωστός από τη συνεργασία του με τον Αρτ Φάρμερ.

Ο Ντελφέαγιο Μαρσάλις μιλά στο «Βήμα» για τις εμφανίσεις του κουιντέτου του στο Half Note, για την οικογένεια Μαρσάλις και για το πώς ήρθε σε επαφή με την ελληνική μουσική.

 Τι θα παρουσιάσετε στο Half Note Jazz Club με το κουιντέτο σας;

Κομμάτια που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από τα μπλουζ και τη φανκ της Νέας Ορλεάνης μέχρι τζαζ στάνταρ και σύγχρονες πρωτότυπες συνθέσεις. Αρκετά έχουν γραφτεί τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ άλλα είναι διαφορετικές προσεγγίσεις σε κλασικά κομμάτια.

Ο πατέρας σας είναι ο φημισμένος Έλις Μαρσάλις Τζ., ενώ και τα αδέλφια σας ασχολούνται με την τζαζ. Έπαιξε αυτό ρόλο στην απόφασή σας να ακολουθήσετε τη μουσική και ειδικότερα την τζαζ;

Σίγουρα. Ο πατέρας μου και τα αδέλφια μου έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στη μουσική μου εξέλιξη, και έχω κάνει παραγωγή σε ηχογραφήσεις όλων τους. Ακούγοντας και παρατηρώντας τις μουσικές επιλογές τους, μπόρεσα να ξεχωρίσω τι μου ταιριάζει και τι όχι. Με έχουν επηρεάσει, όμως, και πολλοί άλλοι: ο Τζέι Τζέι Τζόνσον, ο Αλ Γκρέι, ο Τόμι Ντόρσεϊ, ο Λούις Άρμστρονγκ, ο Ντιουκ Έλινγκτον, για να αναφέρω μόνο μερικούς.

Τι θυμάστε και τι θαυμάζετε στο έργο του πατέρα σας, αλλά και ολόκληρης της πολυμελούς οικογένειας Μαρσάλις;

Από τον πατέρα μου, αυτό που με συγκινούσε περισσότερο ήταν ότι παρέμενε αφοσιωμένος στο να παίζει σύγχρονη μουσική στη Νέα Ορλεάνη σε όλη τη διάρκεια των δεκαετιών του ‘50 και του ‘60, παρότι δεν είχε καθόλου δουλειές για ζωντανές εμφανίσεις. Όταν τελικά του δόθηκε η ευκαιρία, τη δεκαετία του ‘70, συνήθως έπαιζε μπροστά σε πολύ μικρά ακροατήρια. Ωστόσο, διατηρούσε τον ίδιο ενθουσιασμό, ανεξάρτητα από το πού βρισκόταν ή πόσοι άνθρωποι τον παρακολουθούσαν. Στον Μπράνφορντ θαυμάζω την προθυμία του να μελετά διαφορετικά είδη μουσικής, στον Γουίντον την πειθαρχία και το ψυχικό του σθένος και στον Τζέισον την αμερόληπτη και ειλικρινή ματιά του στην τέχνη.

Γιατί πιστεύετε ότι η Νέα Ορλεάνη έχει τόσο πλούσια μουσική παράδοση;

Πολλοί παράγοντες συνέβαλαν στον πλούσιο πολιτισμό της Νέας Ορλεάνης, οι περισσότεροι από τους οποίους συνδέονται με τις αφρικανικές παραδόσεις. Γενικά, οι άνθρωποι της Δυτικής Αφρικής, από όπου κατάγονταν οι περισσότεροι πρόγονοι του μαύρου πληθυσμού, είναι ζεστοί, με έντονη πνευματικότητα και φιλόξενοι. Η ανθρωπιά τους είναι σημαντικό στοιχείο της μουσικής.

Επίσης, επειδή στους Αφρικανούς παραχωρήθηκαν περισσότερες ελευθερίες υπό τη γαλλική και την ισπανική κυριαρχία απ’ ό,τι στις πόλεις της μετέπειτα Συνομοσπονδίας υπό τη βρετανική κυριαρχία, ο πολιτισμός της Νέας Ορλεάνης συνδύασε τις αφρικανικές παραδόσεις με τους ήχους και τις παραδόσεις πολλών ευρωπαϊκών χωρών. Η αμερικανική κουλτούρα ανέκαθεν πήγαζε από τη μαύρη κοινότητα, και αυτή η παράδοση συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Αυτή είναι μια απλουστευμένη απάντηση σε ένα σύνθετο ερώτημα.

Επτά υποψηφιότητες για Grammy και μία νίκη. Πόσο σημαντικές είναι για εσάς τέτοιες διακρίσεις;

Είναι ασφαλώς ωραίο να αναγνωρίζεται η δουλειά σου με βραβεία. Όμως, τόσοι πολλοί πρόγονοι και συγγενείς μου έκαναν εξαιρετικά τη δουλειά τους χωρίς διακρίσεις ή αμοιβή, που καταλαβαίνω πόσο μεγάλη ευλογία είναι να μπορώ να βιοπορίζομαι δημιουργώντας τέχνη.

Τι σας ενέπνευσε να ιδρύσετε το Uptown Music Theatre στη Νέα Ορλεάνη;

Το UMT ιδρύθηκε για να καλύψει την ανάγκη εκπαίδευσης των μαύρων νέων της Νέας Ορλεάνης στις θεατρικές τέχνες. Η μόνη πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης εκείνη την εποχή ήταν το MySpace, οπότε το UMT πρόσφερε στα παιδιά που ενδιαφέρονταν για τις τέχνες μια διέξοδο δημιουργικής έκφρασης.

Έχοντας περάσει χρόνο με τον μικρότερο αδελφό μου, τον Μπόγια, ο οποίος βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, είχα πάντα την τάση να δουλεύω με νέους ανθρώπους. Αμέσως μετά τον τυφώνα Κατρίνα δημιουργήσαμε το «Swinging with the Cool School», μια ήπια εισαγωγή στην τζαζ, ως μορφή μουσικοθεραπείας στο Νοσοκομείο Παίδων. Όλο αυτό, λοιπόν, είναι συνέχεια όσων έκανα πάντα.

Είστε επίσης εκπαιδευτικός. Τι λέτε στους μαθητές σας για τη μουσική και ειδικότερα για την τζαζ; Πώς τους την περιγράφετε;

Προσπαθώ να τονίζω στους μαθητές ότι η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας, με μουσικούς της τζαζ να παίζουν μεγάλα σόλο πάνω σε σύνθετα κομμάτια και το κοινό να ενθουσιάζεται, δεν είναι ρεαλιστική.

Αυτή την περίοδο δουλεύω με νέους που μελετούν Λούις Άρμστρονγκ, Ντιουκ Έλινγκτον, Όρνετ Κόλμαν και Βαν Χάλεν. Ένας μαθητής παίζει κιθάρα και είπε ότι στόχος του είναι να γίνει τόσο σπουδαίος όσο ο Έντι Βαν Χάλεν, οπότε όλο το σύνολο πρέπει να μάθει τουλάχιστον ένα κομμάτι του.

Δεν εστιάζω στην «τζαζ», γιατί αρχικά ήταν απλώς μια λέξη που χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τη μαύρη μουσική. Ακόμη κι αν οι μουσικοί που την έπαιζαν δεν ήταν μαύροι, έτσι ήξερες ότι στη συναυλία δεν θα άκουγες Μπαχ ή Μπετόβεν, αλλά κάτι που προερχόταν από ένα διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον. Σήμερα, οτιδήποτε μπορεί να είναι τζαζ. Θέλω οι μαθητές να μπορούν να ανταποκριθούν σε οποιαδήποτε μουσική δουλειά τούς προταθεί, με γνώση και ψυχή.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια; Πότε μπορούμε να περιμένουμε το επόμενο άλμπουμ σας ως επικεφαλής σχήματος;

Ανυπομονώ να ηχογραφήσω τόσο με μικρό σχήμα, κάτι που έχω να κάνω πάνω από μία δεκαετία, όσο και με μεγάλη ορχήστρα. Υπολογίζω ότι την επόμενη χρονιά θα κυκλοφορήσω δύο άλμπουμ. Εδώ και αρκετά χρόνια δουλεύω επίσης πάνω σε παιδικά μιούζικαλ, οπότε ελπίζω να εκδώσω σύντομα κάποια από αυτά.

Γνωρίζετε καθόλου ελληνική μουσική;

Πριν από πέντε ή έξι χρόνια έπαιξα σε ένα ελληνικό φεστιβάλ στη Νέα Ορλεάνη μαζί με κάποιους Ελληνοαμερικανούς και διαπίστωσα ότι η μουσική είχε πολλές ομοιότητες με την τζαζ. Έπαιξα μερικά πολύ ωραία κομμάτια, όπως η «Μισιρλού», το «Μη με στέλνεις, μάνα, στην Αμερική», η «Γερακίνα» και το «Μαντίλι καλαματιανό». Δεν νομίζω ότι θα παίξουμε κάποιο από αυτά, αλλά χάρηκα που τα γνώρισα.

Αγοράστε εισιτήρια για τη συναυλία του Ντελφέαγιο Μαρσάλις από το InTickets

Πηγή: Το Βήμα