Μόνικα Μπελούτσι - «Η ζωή αλλάζει μόνο αν τολμήσεις να την αλλάξεις»

Από το Λοκάρνο και το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας μέχρι τη νέα της ταινία «Ketticè», η ιταλίδα σταρ μιλάει για τους ρόλους που θα απέφευγε σήμερα, για τις κόρες της, για τον Τιμ Μπάρτον, για τις σχέσεις, για τις γυναίκες και για όσα έμαθε μέσα από μια ζωή γεμάτη αλλαγές

Από το κόκκινο χαλί του Λοκάρνο, όπου τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας, μέχρι μια συναυλία της Αριάνα Γκράντε στο Λονδίνο, η Μόνικα Μπελούτσι συνεχίζει να περνάει από τη μια σκηνή στην άλλη με την ίδια περιέργεια που είχε όταν ήταν ακόμη μια νεαρή Ιταλίδα. Παρά τις περίπου τέσσερις δεκαετίες καριέρας, τις δεκάδες ταινίες και τις συνεργασίες με κορυφαίους σκηνοθέτες, επιμένει να θεωρεί τον εαυτό της πρώτα απ’ όλα θεατή.

Σε συνέντευξή της στη Repubblica και τη δημοσιογράφο Αριάνα Φίνος, η 61χρονη πλέον ηθοποιός μιλάει χωρίς διάθεση να ωραιοποιήσει το παρελθόν. Θυμάται τις τολμηρές επιλογές της, εξηγεί γιατί σήμερα δεν θα έκανε μια ταινία όπως το «Μη Αναστρέψιμος» («Irréversible»), αναφέρεται στη σχέση της με τον Τιμ Μπάρτον και στις κόρες της, αλλά και στη βία κατά των γυναικών, επιμένοντας ότι η κοινωνία χρειάζεται περισσότερη ενσυναίσθηση.

Αφορμή για τη συζήτηση, η νέα της ταινία, «Ketticè», του Τζοβάνι Τορτορίτσι, που έκανε πρεμιέρα στη Σικελία και βγαίνει στις αίθουσες στις 3 Σεπτεμβρίου. Η Μπελούτσι υποδύεται μια γυναίκα του παρηκμασμένου παλατιανού περιβάλλοντος, παγιδευμένη σε έναν γάμο, σε μια κοινωνική θέση και σε μια συγκρουσιακή σχέση με τον γιο της.

Μια γυναίκα παγιδευμένη στον ρόλο της

Η ηρωίδα της ξεκινά ως μια κυρία της υψηλής κοινωνίας, όμως σταδιακά αποκαλύπτονται η δυστυχία, η απογοήτευση και η οργή που κρύβονται πίσω από την εικόνα της ευπρέπειας. Αγαπά τον γιο της, αλλά η σχέση τους είναι γεμάτη εντάσεις, αμοιβαίες ταπεινώσεις και στιγμές σχεδόν κωμικές. Η Μπελούτσι εξηγεί στη Repubblica ότι η γυναίκα αυτή είναι πολύ διαφορετική από τη μητέρα που η ίδια έχει υπάρξει, μπορεί όμως να καταλάβει τι σημαίνει να παραμένει κάποιος εγκλωβισμένος σε έναν κοινωνικό ρόλο από τον οποίο δεν βρίσκει τρόπο να ξεφύγει.

Και αυτή ακριβώς η αδυναμία να αλλάξει τη ζωή της λειτουργεί ως αντίθεση προς τη δική της πορεία. Η Μπελούτσι έχει αλλάξει πόλεις, χώρες, συνεργασίες και καλλιτεχνικούς κόσμους, χωρίς ποτέ να χάσει τη σύνδεσή της με την Ιταλία. «Από την περιέργεια και από την τύχη να έχω ευκαιρίες», απαντά όταν ερωτάται από πού άντλησε το θάρρος για όλες αυτές τις αλλαγές. Για εκείνη, η επιλογή προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα τη δυνατότητα να επιλέγεις. Τα ταξίδια, οι διαφορετικές κουλτούρες και οι συνεργασίες με σκηνοθέτες από όλον τον κόσμο ήταν πάντα μέρος αυτής της περιέργειας.

«Σήμερα δεν θα έκανα το “Μη Αναστρέψιμος”»

Η Μπελούτσι έχει συνδέσει το όνομά της με ρόλους που άγγιζαν δύσκολα και ακραία θέματα. Υπάρχει όμως ένας ρόλος τον οποίο σήμερα θα σκεφτόταν διαφορετικά: εκείνος στο «Μη Αναστρέψιμος» του Γκασπάρ Νοέ. Οπως εξηγεί, η απόφαση δεν έχει να κάνει μόνο με την ηλικία. Η μητρότητα αλλάζει τον τρόπο που βλέπει κανείς τους χαρακτήρες και τα όρια που θέτει στον εαυτό του.

«Οταν αποκτάς παιδιά, θέτεις στον εαυτό σου περισσότερα ερωτήματα», λέει, εξηγώντας ότι σήμερα θα ήταν πολύ πιο προσεκτική. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει απομακρυνθεί από το απαιτητικό σινεμά. Εξακολουθεί να επιλέγει δυνατούς ρόλους, όπως στο θρίλερ «Ιστορίες της Νύχτας» της Λεά Μισιούς, που παρουσιάστηκε στις Κάννες.

Απλώς, όπως παραδέχεται, σήμερα «προσέχει λίγο περισσότερο». Θυμάται τις δύσκολες σκηνές του «Μη Αναστρέψιμος» και τον τρόπο που γυρίστηκαν. Ολα ήταν προσεκτικά σχεδιασμένα, από τις κινήσεις της μέχρι τα ρούχα που θα φορούσε. Ενα από τα φορέματα, μάλιστα, της άρεσε τόσο πολύ ώστε ζήτησε να της το κρατήσουν.

Της το έδωσαν όταν τελείωσαν τα γυρίσματα, αλλά δεν κατάφερε ποτέ να το φορέσει ξανά.

Η ελευθερία της Ντέβα

Τι θα έλεγε στην κόρη της, Ντέβα, αν της πρότειναν σήμερα έναν τόσο ακραίο ρόλο; Η απάντησή της είναι ξεκάθαρη: θα την άφηνε ελεύθερη να αποφασίσει. Η Ντέβα είναι πλέον σχεδόν 22 ετών και έχει διαμορφώσει τη δική της προσωπικότητα και τη δική της καλλιτεχνική ματιά. Οι δυο τους συζητούν, ανταλλάσσουν απόψεις, όμως η Μπελούτσι δεν θέλει να αποφασίζει για εκείνη.

«Εχει τον δικό της τρόπο να αφηγείται τον εαυτό της και να επιλέγει. Ακολουθεί τον δικό της δρόμο και αυτό μου αρέσει», σημειώνει. Η ίδια θυμάται τον εαυτό της στα 16, στην ηλικία των εφήβων της νέας της ταινίας. Ηταν μαθήτρια, αλλά παράλληλα άρχιζε ήδη να εργάζεται. Εφευγε για 15 ημέρες, ταξίδευε στη Φλωρεντία, στο Μιλάνο ή στο Παρίσι και μετά επέστρεφε στο σχολείο.

Της άρεσε αυτή η αντίθεση ανάμεσα στο να φεύγει από την επαρχία και να γνωρίζει έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο και στο να επιστρέφει ξανά στην καθημερινότητά της. Δεν ήταν ακόμη έτοιμη να εγκαταλείψει την Ιταλία.

Η δική της Ιταλία

Η σχέση της με τη χώρα παραμένει βαθιά. Επιστρέφει στην Ούμπρια, συναντά ανθρώπους με τους οποίους πήγαινε σχολείο και διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Ρώμη και τις φίλες της εκεί. «Εχω παραμείνει βαθιά δεμένη με την Ιταλία, όπως και οι κόρες μου», λέει χαρακτηριστικά.

Και παρότι η ζωή της την οδήγησε από το Καστελφιορεντίνο και τη Ρώμη στο Παρίσι, στο Χόλιγουντ και στα κινηματογραφικά πλατό όλου του κόσμου, η ίδια υπογραμμίζει ότι έχει μόνο ένα διαβατήριο: το ιταλικό. Η διεθνής καριέρα της, άλλωστε, δεν κτίστηκε από τη μια στιγμή στην άλλη. Η Μπελούτσι θεωρεί ότι υπάρχουν ταινίες-κλειδιά που αλλάζουν την πορεία ενός ηθοποιού.

Για εκείνη, μία από αυτές ήταν το «Διαμέρισμα στο Κέντρο της Πόλης » («L’appartamento»), που κέρδισε το βραβείο BAFTA και άνοιξε μια σειρά ευκαιριών. Ακολούθησαν η «Μαλένα», το «Μη Αναστρέψιμος», το «Matrix» και «Τα Πάθη του Χριστού». «Ενας κρίκος μετά τον άλλον», όπως το περιγράφει. Σε προσωπικό επίπεδο, βέβαια, το σημαντικότερο κεφάλαιο της ζωής της ήταν άλλο: οι κόρες της.

«Οι σχέσεις μάς μαθαίνουν πάντα κάτι»

Η προσωπική της ζωή έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο της δημοσιότητας. Ωστόσο η σχέση της με τον Τιμ Μπάρτον και ο χωρισμός τους κατάφεραν να παραμείνουν μακριά από το γνώριμο θέαμα των δημοσίων αντιπαραθέσεων. Η Μπελούτσι αντιμετωπίζει τις σχέσεις με έναν ιδιαίτερα ήρεμο τρόπο. Κάποιοι άνθρωποι, λέει, συναντιούνται και συνεχίζουν μαζί για πολύ μεγάλο διάστημα, ίσως και για πάντα.

Αλλοι διανύουν ένα κομμάτι της διαδρομής μαζί και στη συνέχεια παίρνει ο καθένας τον δικό του δρόμο. «Ετσι είναι η ζωή», λέει στη Repubblica. Το σημαντικό, σύμφωνα με την ίδια, είναι να βγαίνουμε από μια σχέση έχοντας κερδίσει κάτι από τον χρόνο που μοιραστήκαμε. «Μέσα από τις σχέσεις μαθαίνουμε πάντα κάτι για τον εαυτό μας και για τους άλλους». Δεν υπάρχει, επομένως, ούτε πικρία ούτε διάθεση να ξαναγραφτεί το παρελθόν. Μόνο η αποδοχή ότι οι άνθρωποι μπορεί να αλλάζουν, οι δρόμοι να χωρίζουν και οι εμπειρίες να παραμένουν.

Οι γυναίκες και η ελευθερία που δεν έχει ολοκληρωθεί

Η συζήτηση έρχεται στη θέση της γυναίκας στη βιομηχανία του σινεμά. Η Μπελούτσι αναγνωρίζει ότι σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία. Οι γυναίκες μιλούν και καταγγέλλουν όσα συμβαίνουν. Ωστόσο θεωρεί ότι η πραγματική κοινωνική ισότητα παραμένει κάτι μακρινό. Το γεγονός ότι στο φετινό Φεστιβάλ Βενετίας υπάρχει μόλις μία γυναίκα σκηνοθέτις στο διαγωνιστικό τμήμα τής προκαλεί θλίψη.

Η ίδια, πάντως, δηλώνει ότι τα τελευταία χρόνια έχει συνεργαστεί με πολλές σπουδαίες γυναίκες δημιουργούς, όπως η Μαρία Σόλε Τονιάτσι και η Ρεμπέκα Μίλερ. Κοιτάζοντας πίσω, στους χαρακτήρες που έχει υποδυθεί, αναγνωρίζει ένα κοινό νήμα: γυναίκες των οποίων η θηλυκότητα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με τη βία. Από τη «Μαλένα» μέχρι το «Μη Αναστρέψιμος» και τα «Πάθη του Χριστού», η βία υπήρξε πολλές φορές μέρος των ιστοριών που κλήθηκε να αφηγηθεί. Η ίδια, ευτυχώς, δεν έχει ζήσει μια τέτοια εμπειρία στην προσωπική της ζωή.

«Χρειαζόμαστε περισσότερη ενσυναίσθηση»

Κάπου εδώ η συζήτηση αποκτά πολύ πιο βαριά διάσταση. Μπροστά στα περιστατικά γυναικοκτονιών και στη βία που συνεχίζει να πλήττει γυναίκες, η Μπελούτσι αναζητά την αιτία όχι μόνο στους νόμους ή στις ποινές, αλλά και στον τρόπο που μεγαλώνουμε τους ανθρώπους μας. Κατά την άποψή της χρειάζεται περισσότερη αγωγή του πολίτη και περισσότερη εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση. Οχι μόνο μαθηματικά και ιστορία, αλλά και μαθήματα που θα βοηθούν τα παιδιά να κατανοούν τον άλλον, τόσο στο σχολείο όσο και στην οικογένεια. «Οπου δεν υπάρχει ενσυναίσθηση, υπάρχει ένας κόσμος που τρομάζει», προειδοποιεί.

Στη σύγχρονη εποχή παρατηρεί μια παράδοξη αντίθεση: την ώρα που η τεχνολογία εξελίσσεται ολοταχώς, οι άνθρωποι, σε επίπεδο κοινωνικής και συναισθηματικής ωριμότητας, μοιάζουν να έχουν μείνει πίσω. «Η τεχνολογική εξέλιξη προχωρά με απίστευτα βήματα, ενώ σε ανθρώπινο επίπεδο είμαστε ακόμη στην εποχή του λίθου», λέει. Ισως αυτή να είναι και η πιο ουσιαστική πλευρά της Μόνικα Μπελούτσι σήμερα. Πίσω από τη διεθνή σταρ, τα βραβεία, τις εμβληματικές ταινίες και τους διάσημους έρωτες υπάρχει μια γυναίκα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη ζωή ως μια διαδρομή γεμάτη αλλαγές. Δεν φοβάται να κοιτάξει πίσω, να αναγνωρίσει τι θα έκανε διαφορετικά και να μιλήσει για όσα έμαθε.

Αν κάτι διατρέχει ολόκληρη τη συζήτηση με τη Repubblica, είναι ακριβώς αυτή η ιδέα: ότι οι άνθρωποι και οι σχέσεις δεν χρειάζεται να μένουν ίδιοι για να έχουν αξία. Μπορούν να αλλάζουν, να τελειώνουν, να ανοίγουν νέους δρόμους – αρκεί να γινόμαστε λίγο πιο πλούσιοι σε εμπειρίες και λίγο πιο ανθρώπινοι.