Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και πρόληψη υπο το φως νέων δεδομένων κατά το 2023

   Γράφει η Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη

Η ασθένεια που ονομάζεται τώρα μυαλγική εγκεφαλομυελίτιδα / σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (ME / CFS) περιγράφηκε για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του '80. Επρόκειτο για ασθενείς με επίμονη κόπωση χωρίς υποκείμενο παθολογικό νόσημα ή παθολογικό εργαστηριακό εύρημα, η οποία δεν βελτιώνονταν με μέτρα ανάπαυσης, χορήγηση βιταμινών, διόρθωση διατροφικών λαθών ή χορήγηση ψυχοφαρμάκων. Μία άγνωστη έως τότε ασθένεια μόλις ανέτειλε. Έκτοτε χιλιάδες κρούσματα της νόσου καταγράφονται κάθε έτος, προκαλώντας σοβαρή πτώση της ποιότητας ζωής των πασχόντων και ταυτόχρονα αξιοσημείωτο κοινωνικό κόστος με απώλεια εκατοντάδων ωρών εργασίας και μείωση παραγωγικότητας σε νέους ανθρώπους. Σύμφωνα με μελέτες η επίπτωση του συνδρόμου κυμαίνεται από 0,007% έως 2,8% στον γενικό ενήλικο πληθυσμό.

Η επιδημία του κορονοιού οδήγησε σε αύξηση του ποσοστού των πασχόντων. Εξάλλου υπάρχει αυξανόμενος αριθμός ασθενών με συμπτώματα όπως κόπωση, κεφαλαλγία, μυαλγία, νευρολογικά και γνωστικά ελλείμματα, ορθοστατικές διαταραχές ακόμη και μετά από ήπιο ή μέτριο COVID-19. Το σύνολο αυτών των συμπτωμάτων που είναι γνωστά ως long covid μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την ποιότητα ζωής των ασθενών. Σύμφωνα με έρευνες 2%-10% των ασθενών με COVID-19 εμφανίζουν κόπωση ένα χρόνο μετά τη μόλυνση και ένα σημαντικό τμήμα από αυτούς πληροί τα κριτήρια ΜΕ/CSF.

Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης ή μυαλγικής εγκεφαλομυελίτιδας Myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome ME/CFS, χαρακτηρίζεται από σοβαρή κόπωση που διαρκεί άνω του εξαμήνου και συνοδεύεται από γνωστική δυσλειτουργία, προβλήματα ύπνου, δυσλειτουργία του αυτόνομου συστήματος, αδιαθεσία μετά από άσκηση. Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης προκαλεί χαρακτηριστική επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά από άσκηση ή πνευματική εργασία και συνοδεύεται από μη αναζωογωνητικό ύπνο. Ενδέχεται να υπάρχουν προβλήματα με τη σκέψη ή τη μνήμη ή τη συγκέντρωση ή ορθοστατική δυσανεξία (ήτοι επιδείνωση συμπτωμάτων κατά τη λήψη και τη διατήρηση όρθιας στάσης). Οι πάσχοντες μπορεί να μην έχουν εμφανή σε τρίτους συμπτώματα, αλλά συνειδητοποιούν ότι η ικανότητά τους να ανταποκρίνονται σε καθήκοντα της καθημερινότητας είναι μειωμένη συγκριτικά με την περίοδο που δεν είχαν τη νόσο. Το ME/CFS συχνά δυσχεραίνει τη συμμετοχή στην επαγγελματική οικογενειακή και κοινωνική ζωή και ενίοτε οδηγεί σε σοβαρή αναπηρία. Οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί είναι πολλαπλοί και σύνθετοι όπως διαταραχές στο προφίλ ιντερλευκινών, αλλοιώσεις στη λειτουργία των φυσικών φονικών κυττάρων (NK), βλάβη στην απόκριση των Τ κυττάρων σε συγκεκριμένα αντιγόνα, αντιδράσεις αυτοανοσίας, αυξημένο οξειδωτικό stress, αλλοιώσεις στα επίπεδα σεροτονίνης, νευροφλεγμονή, δυσλειτουργία στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης, επιγενετική τροποποίηση, νευρωνική ευαισθητοποίηση, απορρύθμιση οδών που συνδέονται με την ομαλή άμυνα έναντι ιών.

Η προσβολή από ισχυρούς παθογόνους μικροοργανισμούς λειτουργεί ως καταλύτης στην πυροδότηση σύνθετων παθοφυσιολογικών παθολογικών φαινομένων που τελικώς οδηγούν στο σύμπτωμα της χρόνιας κόπωσης.

•           Σύμφωνα με έρευνα που περιέλαβε 1979 γυναίκες (Siwen Wang και συν.) και δημοσιεύτηκε στις 30/05/2023 στο Jama Network Open (https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2805380 ), οι άνθρωποι που έχουν καλή ποιότητα ύπνου έχουν μειωμένη πιθανότητα προσβολής από σύνδρομο χρόνιας κόπωσης μετά την λοίμωξη από κορονοϊό.

•           Στο σύνδρομο χρόνιας κόπωσης από covid αλλά και στο σύνολο των συμπτωμάτων που διαρκούν άνω του εξαμήνου μετά από κορονοϊό-long covid σημαντικό ρόλο έχουν με βάση έρευνες ορισμένες κυτοκίνες που αυξάνονται (ιδιαίτερα IL-1β, IL-6, TNF, IP10, CCL11), η επανενεργοποίηση ορισμένων ιών όπως του Epstein Barr, η μειωμένη ικανότητα παραγωγής αντισωμάτων έναντι του κορονοϊού, η ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων, η μειωμένη έκκριση κορτιζόλης από τα επινεφρίδια, η μειωμένη ανοσολογική ανταπόκριση έναντι του ιού, η επιμονή της παρουσίας του ιού στα βιολογικά υγρά πέραν του μηνός, η παρουσία μικροθρόμβων, η φλεγμονή του νευρικού συστήματος, η αλλοίωση της μικροχλωρίδας του εντέρου. Η έρευνα αναμένεται να συνεχιστεί και κατά το 2024 με στόχο την ανεύρεση συγκεκριμένων αιματολογικών δεικτών που θα είναι εύχρηστοι στην κλινική πράξη και θα θέτουν την διάγνωση του συνδρόμου της χρόνιας κόπωσης από κορονοιό. Πηγή Νature microbiology review articles Long COVID: major findings, mechanisms and recommendations (Hannah E. Davis και συν.) 2023 Mar;21(3):133-146. DOI: 10.1038/s41579-022-00846-2

• Σύμφωνα με αναδρομική μελέτη που περιέλαβε άνω του 1000000 ασθενείς και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biomedicines (Dr. Zahid Ijaz Tarar και συν.) στις 22/09/2023 https://doi.org/10.3390/biomedicines11102594, οι ασθενείς με σύνδρομο ευρέθιστου εντέρου προσβάλλονται συχνότερα από σύνδρομο χρόνιας κόπωσης ή μυαλγικής εγκεφαλίτιδας και επομένως πρέπει να ευρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή.