Πόσο επικίνδυνη είναι η κατάσταση στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια;

Οπυρηνικός σταθμός στη Ζαπορίζια είναι ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Ευρώπης κι ένας από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Χτίστηκε από τη Σοβιετική Ένωση στη νοτιοανατολική Ουκρανία κοντά στην πόλη Ενερχοντάρ.

Καταλήφθηκε από τον ρωσικό στρατό τον περασμένο Μάρτιο, μετά την εισβολή στην Ουκρανία και έκτοτε η γύρω περιοχή έχει γίνει επανειλημμένα στόχος βομβαρδισμών, με τη μία πλευρά να κατηγορεί την άλλη.

Την Πέμπτη έφτασε στο σταθμό ειδική αντιπροσωπεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Σε δηλώσεις του ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε ότι στόχος του ΔΟΑΕ είναι να αποτρέψει ένα πυρηνικό δυστύχημα, αλλά έσπευσε να διευκρινίσει ότι πρόκειται για τεχνική αποστολή.
 
«Είναι μια αποστολή που επιδιώκει να αποτρέψει ένα πυρηνικό δυστύχημα και να προστατεύσει αυτό τον σημαντικό πυρηνικό σταθμό. Έχουμε μια πολύ, πολύ σημαντική αποστολή να εκπληρώσουμε εκεί, για να αξιολογήσουμε την πραγματική κατάσταση, για να βοηθήσουμε να σταθεροποιηθεί η κατάσταση όσο είναι δυνατό», δήλωσε ο Γκρόσι στους δημοσιογράφους στην πόλη Ζαπορίζια, περίπου 50 χλμ. από τον σταθμό. Είπε, ακόμη, πως έλαβε εγγυήσεις ασφαλείας εκ μέρους των ρωσικών και των ουκρανικών αρχών.

«Οι επιχειρήσεις αυτές είναι πολύ πολύπλοκες: πηγαίνουμε σε μία ζώνη πολέμου, πηγαίνουμε σε κατεχόμενο έδαφος», υπογράμμισε ο αξιωματούχος.

Πόσο επικίνδυνη είναι στην πραγματικότητα η κατάσταση στον πυρηνικό σταθμό; Δυο κορυφαίοι ειδικοί πυρηνικοί επιστήμονες απαντούν…

Ο μηχανικός πυρηνικής φυσικής και επικεφαλής του γαλλικού εργαστηρίου Criirad (Επιτροπή Ανεξάρτητης Έρευνας και Πληροφόρησης για τη Ραδιενέργεια), Bruno Chareyron εξηγεί, μιλώντας στη Le Monde.

«Οι έξι αντιδραστήρες στο εργοστάσιο της Ζαπορίζια, όσον αφορά την πυρηνική ασφάλεια, είναι παρόμοιοι με τους αντιδραστήρες που λειτουργούν και στη Γαλλία. Είναι σημαντικό ότι έχουν σχετικά ισχυρό περιορισμό. Μια πυρηνική καταστροφή σε αυτόν τον τύπο αντιδραστήρα δεν θα οδηγούσε σε εκλύσεις ραδιενεργών όπως αυτές από τον αντιδραστήρα του Τσερνομπίλ. Ωστόσο, μπορούν να υπάρξουν σοβαρές καταστάσεις που θα οδηγούσαν σε εκλύσεις τύπου Φουκουσίμα, οδηγώντας σε εκρήξεις υδρογόνου και τεράστιες εκλύσεις στην ατμόσφαιρα και τον ωκεανό. Στην περίπτωση της Φουκουσίμα, η ραδιενεργή μόλυνση επεκτάθηκε πολύ περισσότερο από 20 χιλιόμετρα. Στη Ζαπορίζια, θα μπορούσαμε να περιμένουμε ακόμη μεγαλύτερη μόλυνση».

Οι πυρηνικοί σταθμοί της σοβιετικής εποχής κατασκευάστηκαν για να αντιστέκονται σε αυτού του είδους τις επιθέσεις. Ποιο είναι όμως το πραγματικό επίπεδο κινδύνου;

Σύμφωνα με τον Bruno Chareyron, «στα σοβιετικά εργοστάσια, οι αντιδραστήρες προστατεύονται και μπορούν να αντέξουν πυραύλους μικρού διαμετρήματος ή ρουκέτες. Αλλά ταυτόχρονα μπορεί να προκληθεί μια αλυσίδα περιστατικών που να οδηγήσει σε μια καταστροφή. Επίσης, υπάρχει ο κίνδυνος να χτυπήσουν βλήματα χρησιμοποιημένα ραδιενεργά υλικά που είναι αποθηκευμένα κοντά στους αντιδραστήρες. Αυτά τα απόβλητα έχουν πολύ λιγότερη προστασία από τον αντιδραστήρα και μπορεί να προκαλέσουν μαζική μόλυνση γύρω από το εργοστάσιο εάν απελευθερωθούν στην ατμόσφαιρα λόγω πυρκαγιάς.

Η πολιορκία του εργοστασίου θα αύξανε επίσης τον κίνδυνο καταστροφής, καθώς θα είχε σοβαρό αντίκτυπο στο έργο του προσωπικού του εργοστασίου. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, η Ουκρανία δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει μεγάλης κλίμακας αντεπίθεση. Αλλά δεν είναι αδύνατο η Ουκρανία τελικά να βρει τους στρατιωτικούς πόρους που απαιτούνται για να εκδιώξει τη ρωσική εισβολή».

Θα μπορούσε μια διεθνής αποστολή ή ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ να εξασφαλίσει το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της Ζαπορίζια τροφοδοτώντας κάθε στρατόπεδο εξίσου με ηλεκτρική ενέργεια;

Η ανάπτυξη μιας διεθνούς αποστολής του ΟΗΕ είναι μια πολύ περίπλοκη επιχείρηση τόσο διπλωματικά όσο και υλικοτεχνικά. Μπορεί να χρειαστούν μήνες, ενώ το πρόβλημα είναι επείγον, υποστηρίζει ο Bruno Chareyron.

Ένας άλλος όμως σχετικά απρόβλεπτος παράγοντας είναι οι εργαζόμενοι στο εργοστάσιο. Όπως εξηγεί «η στρατιωτική κατοχή και οι μάχες στο σημείο προκαλούν μεγάλο άγχος και αναστάτωση στην εργασία. Πολλοί εργαζόμενοι έχουν εγκαταλείψει την περιοχή, ενώ όσοι έχουν μείνει εργάζονται υπό απειλή. Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι το πυρηνικό ατύχημα στο Three Mile Island το 1979 στις Ηνωμένες Πολιτείες και η καταστροφή του Τσερνομπίλ το 1986 στην Ουκρανία (η οποία, εκείνη την εποχή, ήταν μέρος της ΕΣΣΔ) οφείλονταν εν μέρει σε ανθρώπινο λάθος.

Επιπλέον, δεν είναι δυνατή η σωστή συντήρηση εδώ και εβδομάδες. Σε περίπτωση σοβαρού ατυχήματος στο οποίο εμπλέκεται ένας από τους έξι αντιδραστήρες, οι εκλύσεις ραδιενέργειας θα μπορούσαν φυσικά να φτάσουν και στο ρωσικό έδαφος. Αυτό θα εξαρτηθεί από τη φύση του ατυχήματος, την ένταση και τη διάρκεια των εκλύσεων, καθώς και από την κατεύθυνση του ανέμου».

O Najmedin Meshkati, καθηγητής Μηχανικής και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια, ειδικός σε θέματα ασφάλειας, μιλώντας στο Conversation, εξηγεί τι μπορεί να πάει στραβά, συμφωνώντας επί της ουσίας με τον Bruno Chareyron …

«Τα προβλήματα ασφάλειας που βλέπω είναι δύο: το ανθρώπινο λάθος και η διακοπή ρεύματος.. Οι εργαζόμενοι στις εγκαταστάσεις εργάζονται κάτω από απίστευτο άγχος και σύμφωνα με πληροφορίες υπό την απειλή όπλων. Το άγχος αυξάνει την πιθανότητα λάθους και κακής απόδοσης.

Υπάρχει το ανθρώπινο στοιχείο στη λειτουργία ενός πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής – οι χειριστές είναι το πρώτο και το τελευταίο στρώμα άμυνας για την εγκατάσταση. Είναι οι πρώτοι άνθρωποι που εντοπίζουν οποιαδήποτε ανωμαλία και σταματούν οποιοδήποτε περιστατικό. Ή αν συμβεί κάποιο ατύχημα, θα είναι οι πρώτοι που θα προσπαθήσουν ηρωικά να το συγκρατήσουν.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι ο πυρηνικός σταθμός χρειάζεται σταθερή ηλεκτρική ενέργεια, και αυτό είναι πιο δύσκολο να διατηρηθεί σε καιρό πολέμου.

Ακόμα κι αν κλείσουνε τους αντιδραστήρες, το εργοστάσιο θα χρειαστεί τροφοδοσία εκτός του εργοταξίου για να λειτουργήσει το τεράστιο σύστημα ψύξης για να αφαιρέσει την υπολειπόμενη θερμότητα στον αντιδραστήρα και να τον φέρει σε αυτό που ονομάζεται ψυχρή διακοπή λειτουργίας . Η κυκλοφορία του νερού είναι πάντα απαραίτητη ώστε το αναλωμένο καύσιμο να μην υπερθερμαίνεται.

Οι δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου χρειάζονται επίσης συνεχή κυκλοφορία νερού για να διατηρούνται δροσερές και χρειάζονται ψύξη προτού μπουν σε στεγνά βαρέλια. Ένα από τα προβλήματα στην καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011 στην Ιαπωνία ήταν ότι οι γεννήτριες έκτακτης ανάγκης που προορίζονταν να αντικαταστήσουν το χαμένο ρεύμα εκτός του εργοταξίου πλημμύρισαν με νερό και απέτυχαν. Σε τέτοιες καταστάσεις, συμβαίνει «μπλακάουτ σταθμού» – και αυτό είναι ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαν να συμβούν. Σημαίνει ότι δεν υπάρχει ηλεκτρική ενέργεια για τη λειτουργία του συστήματος ψύξης.

Η μεγαλύτερη ανησυχία μου είναι ότι η Ουκρανία πάσχει από μια συνεχή βλάβη του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Η πιθανότητα να συμβεί αυτό αυξάνεται κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης, επειδή οι πυλώνες των γραμμών ηλεκτρικού ρεύματος μπορεί να πέφτουν από βομβαρδισμό ή οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής αερίου μπορεί να καταστραφούν και να σταματήσουν να λειτουργούν.

Και παρόλο που οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών ισχυρίζονται ότι οι Ρώσοι σκοπεύουν να αποθηκεύσουν καύσιμο ντίζελ για να διατηρήσουν αυτές τις γεννήτριες έκτακτης ανάγκης, είναι απίθανο τα ρωσικά στρατεύματα να έχουν περίσσεια καύσιμα δεδομένης της ανάγκης τους να τροφοδοτούν με καύσιμα τα δικά τους οχήματα».