Tα 10 σημάδια που δείχνουν καρδιακή κούραση

  Γράφει η Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη

Η κόπωση χαρακτηρίζεται από σημαντική πτώση των επιπέδων ενέργειας του σώματος. Όταν η κόπωση αφορά διάχυτα όλα τα οργανικά συστήματα του οργανισμού πρόκειται γενικευμένη κόπωση, όταν αφορά κυρίως ένα οργανικό σύστημα πρόκειται για εστιακή κόπωση. Έτσι για παράδειγμα διακρίνουμε την κόπωση του εγκεφάλου, την κόπωση του ανοσοποιητικού συστήματος, της καρδιάς, του γεννητικού συστήματος κ.λπ.

Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε τα ιδιαίτερα σημεία που χαρακτηρίζουν την καρδιακή κόπωση.

Η καρδιά δίνει στο αίμα την κατάλληλη ώθηση για να κυκλοφορήσει με ορμή στο εσωτερικό των αρτηριών και να αρδεύσει το σύνολο των ανθρώπινων κυττάρων. Όλα τα κύτταρα του σώματος για να επιτελέσουν απρόσκοπτα τις ζωτικές του λειτουργίες χρειάζονται οξυγόνο θρεπτικά συστατικά και ουσίες τα οποία αντλούν από μια πλούσια αιματική κυκλοφορία. Το διοξείδιο του άνθρακα και τα τοξικά προϊόντα του μεταβολισμού που παράγονται από τις μεταβολικές αντιδράσεις των κυττάρων για να αποβληθούν απρόσκοπτα μέσω των πνευμόνων και του νεφρικού ηθμού χρειάζονται μια ζωτική καρδιακή αντλία για να μεταφερθούν. Έτσι λοιπόν η ζωτικότητα της καρδιακής αντλίας που εργάζεται ακούραστα όλο το 24ωρο, έχει κεντρικό ρόλο για την επιβίωση των κυττάρων του σώματος. Το κάπνισμα, το stress, η κακή διατροφή, οι καταχρήσεις, κληρονομικοί παράγοντες, χρόνια νοσήματα, περιβαλλοντικοί ρύποι, καρκινογόνα, ιοί και μικρόβια που ξεφεύγουν από την ανοσολογική επαγρύπνηση του σώματος και επιτίθενται στο μυοκάρδιο, είναι παράγοντες που επιδρούν στην ζωτικότητα του μυοκαρδίου. Παρά το γεγονός ότι η καρδιά είναι από τα όργανα του σώματος που συχνά υποφέρουν σιωπηλά, ακόμη και σε περιπτώσεις εγκατεστημένης καρδιοπάθειας, δέκα σημάδια που μπορεί να υποκρύπτουν καρδιακή κούραση είναι:

1. Οι πόνοι που εντοπίζονται στο στέρνο.

Είναι το κλασικό σημείο, που υποδεικνύει καρδιακή κόπωση από κακή αιμάτωση. Ο πόνος μπορεί να είναι έντονος, μπορεί ωστόσο να έχει τον χαρακτήρα σφιξίματος ή πλακώματος και διαρκεί πάνω από δίλεπτο. Όταν διακοπεί η αιμάτωση του μυοκαρδίου λόγω εμφράγματος, ο πόνος διαρκεί πάνω από είκοσι λεπτά αν και προοδευτικά ενδέχεται να υποχωρήσει. Η έκθεση σε κάπνισμα, ο διαβήτης, η κακή διατροφή είναι οι κύριοι παράγοντες που ευθύνονται για την κακή αιμάτωση του μυοκαρδίου.

1. O ξαφνικός πόνος ή ενόχληση στην περιοχή του στομάχου

Παρά το γεγονός ότι η οπισθοστερνική εντόπιση είναι η κύρια θέση εντόπισης του πόνου που προέρχεται από την κούραση της καρδιάς λόγω κακής αιμάτωσής της, το στομάχι σε αρκετούς ασθενείς μπορεί να αποτελέσει σημείο εντόπισης του καρδιακού ενοχλήματος λόγω της στενής γειτνίασης που έχει με το μυοκάρδιο. Αρκετές φορές δεν πρόκειται για αληθή πόνο αλλά για καρδιακή καούρα ή δυσπεψία. Η ναυτία είναι συχνή στις περιπτώσεις αυτές.

1. Ο ξαφνικός πόνος που εμφανίζεται ανεξήγητα σε οποιαδήποτε σημείο του σώματος που ευρίσκεται πάνω από το διάφραγμα.

Παρά το γεγονός ότι το στέρνο και το στομάχι είναι κύρια σημεία εντόπισης του καρδιακού πόνου λόγω κακής αιμάτωσης του μυοκαρδίου και κόπωσής του ο ανεξήγητος πόνος που εμφανίζεται ξαφνικά στα χέρια, στην πλάτη, στην γνάθο, χωρίς σαφές εκλυτικό αίτιο (π.χ. χειρωνακτική εργασία) πρέπει να βάλει τον πάσχοντα σε επιφυλακή. Ο πόνος στις περιπτώσεις αυτές εξαφανίζεται το ίδιο απότομα όπως εμφανίζεται αν και εάν πρόκειται για έμφραγμα μυοκαρδίου συνήθως επιμένει.

1. Η εφίδρωση

Μετά από επίπονη άσκηση στο γυμναστήριο ή κατά την διάρκεια των ζεστών ημερών ή εάν είστε γυναίκα σε κλιμακτήριο είναι φυσικό να νοιώθετε εφίδρωση. Εάν ωστόσο αρχίσετε ξαφνικά να υποφέρετε από ανεξήγητες κρίσεις κρύου ιδρώτα μπορεί η καρδιά σας να ζορίζεται λόγω στεφανιαίας ανεπάρκειας ή βαλβιδικής νόσου.

1. Ενοχλήματα που εκλύονται μόνο κατά τη σωματική άσκηση ή το stress

Κατά την διάρκεια της άσκησης ή του stress η καρδιά ευρίσκεται σε αυξημένη δραστηριοποίηση. Η καρδιά αντλεί εντονότερα αίμα κατά την διάρκεια της άσκησης για να ανταποκριθεί στις αυξημένες μεταβολικές απαιτήσεις των μυών και η άσκηση αποτελεί μια πραγματική δοκιμασία για εκείνη. Με ανάλογο τρόπο, οι σωματικές προσαρμογές στο αυξημένο stress, περιλαμβάνουν την αυξημένη έκκριση ορμονών του stress (π.χ. γλυκοκορτικοειδή κατεχολαμίνες), την αύξηση της αρτηριακής πίεσης, την αύξηση της καρδιακής παροχής και την έκλυση ταχυκαρδίας. Εάν λοιπόν ενώ ανεβαίνετε ανηφόρα αρχίζετε να παρουσιάζετε πόνο στο στήθος ή κρίση εφίδρωσης ή πόνο στο στομάχι που θεαματικά εξαφανίζονται όταν σταματήσετε να περπατάτε, η καρδιά σας μπορεί να πάσχει από ασυνήθιστη κόπωση.

1. H δύσπνοια

Ο όρος δύσπνοια, χρησιμοποιείται γενικώς για να χαρακτηρίσει την δυσχέρεια αναπνοής. Ο ασθενής περιγράφει δυσάρεστο συναίσθημα αναπνοής, κοπιαστική αναπνοή ή αίσθημα ασφυξίας. Στην αυστηρή ιατρική ορολογία, ο όρος χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει την δυσχέρεια αναπνοής, που προέρχεται από μια βαθύτερη αδυναμία του σώματος να επιτελέσει σωστά την λειτουργία της αναπνοής και όχι από παράγοντες που προκαλούν απλή απόφραξη της επιφάνειας της ανώτερης αναπνευστικής οδού (π.χ. κοινό κρυολόγημα). Κατά την ιατρική εξέταση διαπιστώνεται αύξηση της συχνότητας ή του βάθους των αναπνευστικών κινήσεων και δραστηριοποίηση επικουρικών αναπνευστικών μυών. Όταν η καρδιά είναι κουρασμένη και οι ενεργειακές εφεδρείες της δεν επαρκούν, δυσκολεύεται να σπρώξει ομαλά το αίμα στους πνεύμονες με αποτέλεσμα η ανταλλαγή οξυγόνου διοξειδίου άνθρακα με το περιβάλλον να μην γίνεται απρόσκοπτα και ο οργανισμός να εμφανίζει το αίσθημα της δύσπνοιας.

7Το οίδημα

Το οίδημα ορίζεται ως κλινικά εμφανής αύξηση του όγκου του διάμεσου υγρού. Σε περίπτωση καρδιακής αδυναμίας, η καρδιά δυσκολεύεται να στείλει αίμα με δύναμη στα ακροτελεύτια σημεία του σώματος με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι υδροστατικές πιέσεις στην περιφέρεια, να λιμνάζουν υγρά και να αναπτύσσεται οίδημα. Ο ασθενής προσέρχεται στο ιατρείο με μαλακό και ομοιόμορφα αντιληπτό πρήξιμο, το οποίο μπορεί μάλιστα να οδηγήσει σε «σφίξιμο» της βέρας του ή του παπουτσιού του. Κατά την ιατρική εξέταση από τον έμπειρο παθολόγο με κλινική εμπειρία, είναι σημαντικό να διερευνηθεί εάν το πρήξιμο είναι εστιακό ή γενικευμένο, εάν έχει δηλαδή αυστηρά τοπικό χαρακτήρα ή παρουσιάζει πιο γενικευμένες εστίες, οπότε η πιθανότητα της καρδιακής ανεπάρκειας και κόπωσης πρέπει να αποκλειστεί. Το γενικευμένο πρήξιμο, μπορεί να μην είναι αντιληπτό από τον ασθενή όταν είναι μικρού βαθμού και να εντοπίζεται μόνο στα πλαίσια της παθολογικής προληπτικής εξέτασης (π.χ. πολλές περιπτώσεις οιδήματος με συστηματικά χαρακτηριστικά έχουν ως μόνο σημείο, ένα μικρό εντύπωμα δέρματος που αφήνει το ιατρικό στηθοσκόπιο, μετά την ανασήκωσή του από τον θώρακα του ασθενούς).

8Το αίσθημα συχνών ή αραιών καρδιακών παλμών

Για να εκτελέσει το έργο της η καρδιά πρέπει να χτυπά με κατάλληλο ρυθμό και να συστέλλεται συγχρονισμένα. Ο ρυθμός και η διαδοχή αυτών των συστολών ρυθμίζονται από το ερεθισματαγωγό σύστημα της καρδιάς. Ο φλεβόκομβος, μια ομάδα κυττάρων στο άνω τμήμα του δεξιού τμήματος της καρδιάς είναι ο φυσικός βηματοδότης της καρδιάς που αποτελεί την πρωτογενή ηλεκτρική γεννήτρια της καρδιάς. Από τον φλεβόκομβο το ηλεκτρικό ερέθισμα διοχετεύεται στα κοντινά κύτταρα του ερεθισματαγωγού συστήματος και από αυτά σε όλη την καρδιά. Μια υγιής καρδιά χτυπά ρυθμικά με συχνότητα περίπου 58 έως 100 παλμών ανά λεπτό.

Το αίσθημα καρδιακών παλμών ή το αίσθημα ότι η καρδιά σταματά να χτυπά, είναι αρκετά συχνό σε υγιή άτομα και ως μεμονωμένο σύμπτωμα συχνά έχει ως αίτιο διατροφικούς παράγοντες (π.χ. ευαισθησία σε προϊόντα με καφεΐνη) αθλητική δραστηριότητα ή άγχος. Σπανιότερα πρόκειται για παθήσεις όπως θυρεοειδοπάθεια, αλκοολισμός, χρήση απαγορευμένων ουσιών. Υπάρχουν όμως και καταστάσεις στις οποίες λόγω κόπωσης, το σύστημα που βηματοδοτεί την καρδιά δεν λειτουργεί σωστά. Στις περιπτώσεις αυτές η βηματοδότηση της καρδιάς γίνεται με αργό ή γρήγορο ρυθμό ή άρρυθμα.  

9Η ζάλη

Πολλές καταστάσεις μπορούν να σας κάνουν να αισθανθείτε ζάλη. Η πείνα, η αυπνία, η επίπονη προπόνηση, οι ιώσεις, το stress είναι παράγοντες που προκαλούν ζάλη ακόμη και στα πιο ενεργειακά άτομα. Στον αντίποδα πολλές χρόνιες παθήσεις προκαλούν ζάλη. Στην περίπτωση της ζάλης που προέρχεται από καρδιακή κόπωση, η καρδιά σας δεν είναι σε θέση να ωθήσει απρόσκοπτα το αίμα προς τον εγκέφαλο, οπότε εκλύεται ζάλη καρδιακής αιτιολογίας. Ορισμένες φορές η αρτηριακή πίεση ελαττώνεται σημαντικά και η παροχή αίματος στον εγκέφαλο επίσης όταν η καρδιά δεν είναι σε θέση να αντλήσει αίμα με τον τρόπο που θα έπρεπε με αποτέλεσμα την εμφάνιση λιποθυμίας.

10. Η κυάνωση

Πρόκειται για τη μελανή μπλε μωβ χρώση δέρματος ή βλεννογόνων (π.χ. χειλιών στόματος). Ορισμένες φορές το πάχος και ο χρωματισμός της επιδερμίδας είναι τέτοιος που δίνει την ψευδή όψη κυάνωσης.

Σε περιπτώσεις ωστόσο καρδιακής κόπωσης, η ποσότητα του αίματος ή η δύναμη με την οποία η καρδιά εξωθεί το αίμα στην περιφέρεια είναι ανεπαρκής, με αποτέλεσμα η αιμάτωση και η παροχή οξυγόνου στην περιφέρεια να είναι ελαττωμένη, οπότε εμφανίζεται τοπικά το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα της κυάνωσης.