Η επέλαση των ρομπότ αναβάλλεται
του Άρη Χατζηστεφάνου
Πριν από λίγες ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη δημιουργία της λέξης «ρομπότ», σε μια θεατρική παράσταση που προέβλεπε ότι οι μηχανές θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπους. Πρόκειται ίσως για την πιο αποτυχημένη πρόβλεψη του αιώνα, η οποία όμως επανέρχεται μαζί με την πανδημία.
«Και πώς θα ονομάσω αυτά τα ανδροειδή που αντικαθιστούν την ανθρώπινη εργασία;» αναρωτήθηκε το 1920 ο Τσεχοσλοβάκος Κάρελ Τσάπεκ καθώς έγραφε το σενάριο της τελευταίας του θεατρικής παράστασης. «Ονόμασέ τα ρομπότι», του απάντησε βαριεστημένα ο αδερφός του, Γιόζεφ, χρησιμοποιώντας τον τσέχικο όρο για την καταναγκαστική εργασία των σκλάβων.
Έκτοτε η συγκεκριμένη πρόβλεψη αναπαράγεται με πομπώδεις, τεχνοφοβικές θεωρίες για «το τέλος της εργασίας», αλλά διαψεύδεται σταθερά. Πρώτα τα ρομπότ, αργότερα οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελούν τους καβαφικούς βαρβάρους, οι οποίοι δεν εμφανίζονται ποτέ στο ραντεβού τους, αλλά καταφέρνουν να στρεβλώσουν τη συζήτηση για το μέλλον της εργασίας. Όπως εξηγούσε ήδη από το 1987 ο Αμερικανός οικονομολόγος Ρόμπερτ Σόλοου, «η εποχή των υπολογιστών καταγράφεται παντού εκτός από τις μετρήσεις της παραγωγικότητας».
Στην Ευρώπη πρόσφατη έρευνα οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έδειξε ότι την περίοδο 1995-2015 η εισαγωγή ρομποτικών εφαρμογών στη βιομηχανία όχι μόνο δεν οδήγησε σε μείωση θέσεων εργασίας, αλλά συχνά υπήρχε και μια μικρή θετική συσχέτιση (τα ρομπότ αυξάνονταν μαζί με τους εργαζόμενους). Παρ’ όλα αυτά, πρόσφατη έρευνα του ευρωβαρόμετρου (2017) έδειχνε ότι το 72% των Ευρωπαίων πολιτών πίστευαν ότι «τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη κλέβουν τις δουλειές των εργαζομένων».
Με την έλευση της πανδημίας, όμως, ο διεθνής Τύπος γέμισε και πάλι με τρομολαγνικές αφηγήσεις που έμοιαζαν βγαλμένες από τη θεατρική παράσταση του Τσάπεκ. «Μηχανές και τεχνητή νοημοσύνη παίρνουν τις δουλειές που χάνονται λόγω του κορονοϊού», έγραφε το περιοδικό «TIME». «Τα ρομπότ αυξάνονται καθώς οι Αμερικανοί χάνουν θέσεις εργασίας σε επίπεδα ρεκόρ», συμπλήρωνε ο Guardian. Αρκετοί από τους τίτλους ήταν παραπλανητικοί καθώς συσχέτιζαν σε μια πρόταση την τρομακτική απώλεια θέσεων εργασίας που προκαλούσε η πανδημία με μια αναλογικά ελάχιστη αύξηση της αυτοματοποίησης σε ορισμένους κλάδους.
Αντιστρέφοντας τα τεχνοφοβικά επιχειρήματα, ο Ματ Σάιμον έθεσε ένα πολύ απλό ερώτημα στο περιοδικό «Wired»: «Εάν τα ρομπότ κλέβουν τόσες θέσεις εργασίας, γιατί δεν έρχονται να μας σώσουν (στην πανδημία);» Είναι προφανές ότι οι επιχειρηματίες και τα κράτη θα είχαν συμφέρον να συνεχίσουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες χρησιμοποιώντας ρομπότ (οι πρώτοι για να διατηρήσουν την κερδοφορία τους και τα δεύτερα για να προστατεύσουν τους εργαζομένους στην πρώτη γραμμή της πανδημίας). Αντίθετα είτε κατέβασαν ρολά ή συνέχισαν να θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές καθώς οι μηχανές και η αυτοματοποίηση δεν μπορούσαν να τους αντικαταστήσουν.
Για τραγική ειρωνεία, αυτό ήταν το δίδαγμα και από τη ζωή και τον θάνατο του δημιουργού της λέξης «ρομπότ». Σχεδόν δυο δεκαετίες από την ημέρα που επινόησε τον όρο, από την τσέχικη λέξη για την καταναγκαστική εργασία, ο Γιόζεφ Τσάπεκ πέθανε στο ναζιστικό στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας του Μπέργκεν Μπέλσεν. Το πρόβλημά του δεν ήταν ότι τον αντικατέστησαν τα ρομπότ, αλλά ότι οι διώκτες του τον αντιμετώπισαν σαν άψυχο εξάρτημα μηχανής και τον εξόντωσαν σε μια γραμμή μαζικής παραγωγής και θανάτου.
Πηγή: infowar