Η ελβετική αστυνομία απέτυχε να συλλάβει τον Μένγκελε το 1961 παρά τις άμεσες εντολές από τη Βέρνη - ο αποχαρακτηρισμένος φάκελος δεν εξηγεί το γιατί

Η ελβετική υπηρεσία πληροφοριών δημοσίευσε έναν φάκελο 200 σελίδων για τον ναζί εγκληματία πολέμου Γιόζεφ Μένγκελε. Η δημοσίευση είχε ως στόχο να απαντήσει στο ερώτημα πώς ο «Άγγελος του Θανάτου του Άουσβιτς» μπόρεσε να παραμείνει στη χώρα χρόνια μετά τον πόλεμο, αλλά αντίθετα έθεσε νέες υποψίες.

Ένας φάκελος με κενά

Το περιεχόμενο του αρχείου ήταν πενιχρό: ένα σημαντικό μέρος αποτελούνταν από αποκόμματα εφημερίδων και γεγονότα γνωστά στους ιστορικούς εδώ και δεκαετίες. Τα έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι το 1956, ο Μένγκελε έκανε διακοπές στο χιονοδρομικό κέντρο Ένγκελμπεργκ με τον γιο του Ρολφ και τη Μάρθα (χήρα του αδελφού του Καρλ, η οποία αργότερα έγινε σύζυγός του).

Ο Μάρτιος του 1961 παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η αστυνομία γνώριζε ότι η Μάρτα βρισκόταν στο Κλότεν. Ένας δημοσιογράφος του εβδομαδιαίου περιοδικού Stern ειδοποίησε τις μυστικές υπηρεσίες: ο άνδρας που τη συνόδευε ήταν ο Γιόζεφ Μένγκελε. Η αστυνομία παρακολουθούσε το σπίτι και είδε το ζευγάρι να φεύγει με ένα Volkswagen με πινακίδες κυκλοφορίας από το Γκίντσμπουργκ (την πόλη καταγωγής της οικογένειας). Μια άμεση εντολή ήρθε από τη Βέρνη για τη σύλληψη του υπόπτου, αλλά δεν εκτελέστηκε.

Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δεν εξηγούν γιατί η σύλληψη ματαιώθηκε. Επιπλέον, ορισμένα από τα έγγραφα λογοκρίθηκαν—«διαγράφηκαν». Προηγουμένως, οι ελβετικές αρχές προσπάθησαν να κρατήσουν το αρχείο μυστικό μέχρι το 2071, επικαλούμενες την ασφάλεια όσων κατονομάζονται σε αυτό.

Το Μονοπάτι του Φυγά

Ο Μένγκελε, ο οποίος διεξήγαγε ψευδοεπιστημονικά πειράματα σε κρατούμενους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, έφυγε από την Ευρώπη το 1949. Έζησε στην Αργεντινή και στη συνέχεια, μετά την έκδοση εντάλματος σύλληψης το 1959, κατέφυγε στην Παραγουάη και τη Βραζιλία, όπου προστατεύτηκε από υποστηρικτές του καθεστώτος.

Δεν δικάστηκε ποτέ. Στις 7 Φεβρουαρίου 1979, ο Μένγκελε πνίγηκε στη Βραζιλία μετά από επιληπτική κρίση. Θάφτηκε με το ψευδώνυμο Βόλφγκανγκ Γκέρχαρντ. Μόλις το 1985 οι κυνηγοί Ναζί ανακάλυψαν τον τάφο του κοντά στο Σάο Πάολο και η ιατροδικαστική εξέταση επιβεβαίωσε την ταυτότητά του.

Το τίμημα της «ουδετερότητας»

Η δημοσίευση του φακέλου εγείρει για άλλη μια φορά ερωτήματα σχετικά με τον πραγματικό ρόλο της Ελβετίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ιστορία του Μένγκελε εντάσσεται σε ένα γενικό μοτίβο: για παράδειγμα, το 1938, μετά την Άνσλους της Αυστρίας, η Ελβετία απώθησε χιλιάδες Εβραίους πρόσφυγες στα σύνορα.

Οι οικονομικοί δεσμοί της Συνομοσπονδίας με τους Ναζί τεκμηριώθηκαν στην έκθεση της Επιτροπής Bergier (1999). Σύμφωνα με την έρευνα, η Ελβετική Εθνική Τράπεζα δέχτηκε περίπου 440 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό από τη Γερμανία (εκείνη την εποχή), ποσό που αντιστοιχεί σε 8 δισεκατομμύρια δολάρια σήμερα. Τουλάχιστον 316 εκατομμύρια δολάρια από αυτό το ποσό κλάπηκαν από τις κεντρικές τράπεζες των κατεχόμενων χωρών και τα θύματα του Ολοκαυτώματος - συμπεριλαμβανομένου χρυσού που έλιωσε από τα στέμματα των κρατουμένων των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Για την ενημέρωσή σας:
Στις 27 Σεπτεμβρίου, η Ελβετία θα διεξαγάγει δημοψήφισμα για την αυστηροποίηση των κανόνων ουδετερότητας. Εάν η πρωτοβουλία εγκριθεί, η χώρα θα απαγορευτεί να ενταχθεί σε αμυντικές συμμαχίες και να επιβάλει κυρώσεις κατά των εμπόλεμων μερών. Η κυβέρνηση αντιτίθεται σε αυτό. Ο υπουργός Εξωτερικών Ιγνάτσιο Κάσις δηλώνει ότι η ουδετερότητα τα τελευταία 180 χρόνια δεν βασίζεται σε άκαμπτους κανόνες, αλλά στον πραγματισμό και τα εθνικά συμφέροντα.