Ιράν - Κομμένο το κρέας, δελτίο στα καύσιμα - WSJ

Το Ιράν αντιστέκεται στις κυρώσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό από τις ΗΠΑ μετατρεπόμενο σε «οικονομία επιβίωσης» - Τι επιδιώκει η Ουάσιγκτον, πού στοχεύει η Τεχεράνη

αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ποντάρει στην εκτίμηση ότι η πίεση των κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει. Ωστόσο, η ηγεσία της χώρας καταφεύγει σε δοκιμασμένες μεθόδους προκειμένου να διατηρήσει τη μονίμως δοκιμαζόμενη οικονομία σε στοιχειώδη λειτουργία, ώστε να μπορέσει να αντέξει τις παρατεταμένες πιέσεις.

Η Τεχεράνη εφαρμόζει δελτίο σε αγαθά που βρίσκονται σε έλλειψη, περιορίζει την πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα, περικόπτει τις επενδύσεις και μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος του βάρους στα νοικοκυριά, διατηρώντας παράλληλα τις στρατηγικής σημασίας εισαγωγές και τους βασικούς μηχανισμούς του κράτους, σύμφωνα με αναλυτές. Το αποτέλεσμα θα είναι μια ολοένα βαθύτερη οικονομική δυσπραγία, με αύξηση της φτώχειας και των δυσλειτουργιών, η οποία όμως θα δίνει ταυτόχρονα στην ιρανική ηγεσία μεγαλύτερα περιθώρια να κωλυσιεργεί στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ.

Ετσι, η στρατηγική του Τραμπ στηρίζεται σε μια ριψοκίνδυνη υπόθεση: ότι το Ιράν θα λυγίσει πριν από την Ουάσιγκτον. Διαμεσολαβητές έχουν προειδοποιήσει τους αμερικανούς ομολόγους τους ότι το Ιράν ζει εδώ και χρόνια υπό καθεστώς κυρώσεων και ότι το στοίχημα πως η Τεχεράνη θα συμβιβαστεί λόγω της οικονομικής πίεσης είναι απίθανο να αποδώσει. Αντίθετα, το Ιράν πιθανότατα θα συνεχίσει να κλιμακώνει τις επιθέσεις του, προκειμένου να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της.

«Αυτή η πίεση θα μετατρέψει σταδιακά το Ιράν από μια ανθεκτική οικονομία που απορροφά τους κραδασμούς σε μια οικονομία επιβίωσης, η οποία εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά χάνει σταθερά την ικανότητά της να ανακάμψει» δήλωσε ο Χαντί Καχαλζαντέχ, συνεργάτης του Quincy Institute και πρώην αξιωματούχος του Οργανισμού Κοινωνικής Ασφάλισης του Ιράν. «Η καταστολή και η δομή του κράτους δυσκολεύουν τη μετατροπή αυτής της οικονομικής οδύνης σε πίεση αρκετά ισχυρή ώστε να αλλάξουν οι αποφάσεις που αφορούν την εθνική ασφάλεια».

Επειτα από εβδομάδες νέων συγκρούσεων που ακολούθησαν την κατάρρευση μιας προσωρινής συμφωνίας τον Ιούνιο, ο Τραμπ έχει επιλέξει την οικονομική πίεση ως το επόμενο βήμα της στρατηγικής του, αφήνοντας προς το παρόν στην άκρη νέα στρατιωτικά πλήγματα και δίνοντας περισσότερο χρόνο στις κυρώσεις και στον ναυτικό αποκλεισμό για να αποδώσουν. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει δηλώσει ότι η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης έχει οδηγήσει το ιρανικό νόμισμα σε ελεύθερη πτώση και τον πληθωρισμό σε τριψήφια ποσοστά.

Στο μηδέν οι εξαγωγές πετρελαίου τον Ιούλιο

Οι ιρανοί αξιωματούχοι εκφράζουν πλέον ανοιχτά την ανησυχία τους. Η πίεση εντείνεται. Οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των κρατικών εσόδων και των εισροών συναλλάγματος, υποχώρησαν σχεδόν στο μηδέν τον Ιούλιο μετά την επαναφορά του αμερικανικού αποκλεισμού, από 4,5 δισ. δολάρια τον Ιούνιο, σύμφωνα με την Capital Economics. Κανένα δεξαμενόπλοιο δεν έχει φορτώσει αυτόν τον μήνα στο νησί Χαργκ, τον κυριότερο τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν, σύμφωνα με τον Χομαγιούν Φαλακσαχί, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην εταιρεία παρακολούθησης πλοίων Kpler. Το Ιράν διαθέτει επίσης μικρότερο «μαξιλάρι» απ’ ό,τι πριν από τον πρώτο αποκλεισμό τον Απρίλιο, σύμφωνα με την Capital Economics. Τα αποθέματα ιρανικού πετρελαίου που βρίσκονταν αποθηκευμένα εν πλω, πέρα από την αμερικανική ναυτική δύναμη που βρίσκεται ανοικτά των ακτών της χώρας, μειώθηκαν από περίπου 180 εκατ. βαρέλια σε περίπου 60 εκατ. στις αρχές Ιουλίου.

Στο εσωτερικό, ο ετήσιος πληθωρισμός ξεπερνά το 80%, με τις τιμές του κοτόπουλου να έχουν αυξηθεί κατά 190% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα και του γάλακτος κατά 150%. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 5,4% φέτος, ενώ ο Καχαλζαντέχ εκτιμά ότι ο πόλεμος θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει στην απώλεια 2 έως 3 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας.

Οι σκληροπυρηνικοί κερδίζουν έδαφος

Η δυσκολία για την κυβέρνηση Τραμπ δεν είναι να γονατίσει οικονομικά το Ιράν, αλλά να ασκήσει αρκετή πίεση ώστε να αναγκάσει την ηγεσία του να αλλάξει στάση. Στο πλαίσιο ενός ευρέος ανασχηματισμού της ηγεσίας τις τελευταίες ημέρες, το Ιράν προώθησε έμπειρους σκληροπυρηνικούς σε θέσεις εποπτείας της πολιτικής ασφαλείας και των κατασταλτικών μηχανισμών του κράτους. Οι αλλαγές πραγματοποιούνται εν μέσω ενδείξεων ότι οι σκληροπυρηνικοί έχουν αποκτήσει το πάνω χέρι έναντι των τεχνοκρατών και των πραγματιστών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις είναι αναγκαίες προκειμένου να διασωθεί ό,τι έχει απομείνει από την οικονομία.

«Οι επιπτώσεις της οικονομικής πίεσης στη διαπραγματευτική στάση του Ιράν θα εξαρτηθούν από τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες» δήλωσε ο Γουίλιαμ Τζάκσον, επικεφαλής οικονομολόγος αναδυόμενων αγορών της Capital Economics. «Το καθεστώς είναι βαθιά διχασμένο, με τους σκληροπυρηνικούς να φαίνεται ότι κερδίζουν έδαφος». Η σκλήρυνση της πολιτικής στάσης συνοδεύεται από μια οικονομική στρατηγική που έχει ως στόχο την αντοχή και όχι την ανάκαμψη. Σύμφωνα με τον Τζάκσον, τα εργαλεία που διαθέτει η Τεχεράνη περιλαμβάνουν την επιβολή δελτίου στα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια και την εκτύπωση χρήματος για τη χρηματοδότηση μισθών, έργων ανοικοδόμησης και άλλων κρατικών δαπανών, παρά τη συρρίκνωση των εσόδων. Μπορεί επίσης να καθυστερεί πληρωμές και επενδύσεις και να αξιοποιεί τα εδώ και χρόνια εδραιωμένα δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων, ώστε να διατηρεί σε λειτουργία τις εμπορικές ροές.

Το Ιράν έχει ήδη εφαρμόσει εκ περιτροπής διακοπές ρεύματος και περιορισμούς στη λειτουργία των εργοστασίων, ενώ σε ορισμένες μονάδες έχει επιτραπεί να μεταφέρουν μέρος της παραγωγής τους στις Παρασκευές – ημέρα που κατά κανόνα είναι αργία – ώστε να αναπληρώνουν τη χαμένη παραγωγή. Η κυβέρνηση έχει επίσης θεσπίσει μια ιδιαίτερα επιδοτούμενη συναλλαγματική ισοτιμία για εισαγωγές ύψους έως 3,5 δισ. δολαρίων, όπως σιτάρι, φάρμακα και βρεφικό γάλα, δίνοντας προτεραιότητα στα βασικά αγαθά έναντι άλλων χρήσεων των περιορισμένων συναλλαγματικών αποθεμάτων.

Τα νοικοκυριά που λαμβάνουν κοινωνικά επιδόματα μπορούν, στο πλαίσιο ενός νέου προγράμματος, να αγοράζουν βασικά αγαθά με πίστωση, ενώ τυχόν ανεξόφλητες οφειλές θα παρακρατούνται από μελλοντικές καταβολές των επιδομάτων τους. Οι Ιρανοί προσαρμόζονται με τον δικό τους τρόπο: περιορίζουν τις δαπάνες τους στα απολύτως απαραίτητα, όπως τρόφιμα, βενζίνη και φάρμακα, αφαιρούν το κρέας από τη διατροφή τους και αγοράζουν βασικά είδη ένα-ένα, καθώς οι μισθοί τους χάνουν συνεχώς την αξία τους.

Η λειτουργία μιας «οικονομίας επιβίωσης» μπορεί να εξασφαλίσει χρόνο, αλλά τελικά θα διαβρώσει τα οικονομικά θεμέλια του Ιράν. Η παρατεταμένη έλλειψη επενδύσεων θα μπορούσε κάποια στιγμή να μετατρέψει τη δυσλειτουργία σε αδυναμία διακυβέρνησης, ιδιαίτερα εάν νέες στρατιωτικές επιθέσεις προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές που κρατούν την οικονομία όρθια.

Ωστόσο, η ιστορία δεν παρέχει καμία εγγύηση ότι η οικονομική κατάρρευση οδηγεί σε πολιτική συνθηκολόγηση. Στην Κούβα μετά την επανάσταση του 1959 και στη Βενεζουέλα τις τελευταίες δεκαετίες οι κυβερνήσεις παρέμειναν στην εξουσία παρά την οικονομική κατάρρευση, αξιοποιώντας την καταστολή και τα δίκτυα πατρωνίας.

«Το βλέπω ολοένα και περισσότερο ως έναν αγώνα δρόμου που βασίζεται σε λανθασμένους υπολογισμούς για το πόσο γρήγορα θα εξελιχθούν τα πράγματα» δήλωσε ο Καχαλζαντέχ. «Η Ουάσιγκτον μπορεί να έχει δίκιο ότι η παρατεταμένη οικονομική πίεση θα περιορίσει τελικά τις δυνατότητες του Ιράν και η Τεχεράνη μπορεί να έχει δίκιο ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα αυξήσει το πολιτικό κόστος για την Ουάσιγκτον. Ομως και οι δύο πλευρές μπορεί να κάνουν λάθος ως προς το πόσο γρήγορα αυτές οι πιέσεις θα αποδειχθούν καθοριστικές».