Σπα - Η πόλη που γέννησε την παγκόσμια βιομηχανία ευεξίας

Πολύ πριν η ευεξία μετατραπεί σε διεθνές εμπορικό προϊόν, η μικρή πόλη του ανατολικού Βελγίου διαμόρφωσε την αντίληψη των Ευρωπαίων για την υγεία, την αναψυχή και τις ευεργετικές συνέπειες του νερού

Ρεύματα ζεστού ιαματικού νερού, πισίνες, τζακούζι, χαμάμ και πολλαπλά δωμάτια θεραπείας. Αυτές είναι κάποιες από τις ανέσεις που απολαμβάνουν στα κέντρα ευεξίας οι επισκέπτες της μικρής, κομψής πόλης Σπα, στους δασώδεις λόφους του ανατολικού Βελγίου. Πρόκειται για το μέρος από όπου ξεκίνησε μια ολόκληρη διεθνής βιομηχανία ευεξίας. Το Σπα αυτοαποκαλείται «το αυθεντικό σπα» και οι ιαματικές πηγές του ήταν ήδη γνωστές κατά τη Ρωμαϊκή εποχή, όπως αναφέρει ρεπορτάζ του BBC. Καταγράφηκαν για πρώτη φορά από τον συγγραφέα του 7ου μ.Χ. αιώνα Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, του οποίου τα γραπτά βοήθησαν στην καθιέρωση της φήμης της μικρής βελγικής πόλης ως τόπου θεραπευτικών υδάτων.

Σύμφωνα με τοπικές δοξασίες, η πόλη βαφτίστηκε από τους Ρωμαίους και η ονομασία της προέρχεται από τη λατινική φράση sanitas per aquam («υγεία μέσω του νερού»), όμως οι ιστορικοί διαφωνούν ως προς το δεύτερο. Οι «spau», «spaha» ή «spaw» ήταν αρχαίες γερμανικές λέξεις που χρησιμοποιούνταν για να περιγράψουν το νερό που αναβλύζει από το έδαφος – οπότε ίσως οι Ρωμαίοι να εμπνεύστηκαν από αυτές. Η φήμη του Σπα διαδόθηκε σύντομα σε ολόκληρη της Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, και σύντομα η ονομασία του χρησιμοποιήθηκε και σε άλλα μέρη με ιαματικά νερά – προτού σταδιακά γίνει συντομογραφία για τις γενικές εγκαταστάσεις υγείας και ομορφιάς. Οι πηγές που διαμόρφωσαν το

Σπα παραμένουν ορατές μέχρι τις μέρες μας. Στο κέντρο της πόλης, το περίπτερο Pouhon Pierre-le-Grand –που πήρε το όνομά του από τον Μέγα Πέτρο, ο οποίος το επισκέφθηκε το 1717– στεγάζει μια από τις πηγές που έφεραν τους πρώτους επισκέπτες στην πόλη τον Μεσαίωνα, όταν η φήμη της για το όξινο, πλούσιο σε σίδηρο νερό της και τα οφέλη του στην υγεία διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη. Ωστόσο, αυτοί οι πρώτοι επισκέπτες δεν έρχονταν στην πόλη για μπάνια, αλλά για «θεραπεία μέσω της πόσης». Οι βρύσες με το υψηλής περιεκτικότητας σε σίδηρο νερό διασώζονται στο Σπα, με τις λεκάνες τους να έχουν αποκτήσει το βαθύ κόκκινο χρώμα της σκουριάς – και μερικές να έχουν διαβρωθεί εντελώς, όπως παρατηρεί το BBC.

Το νερό έχει μεταλλική γεύση, είναι πικάντικο και ελαφρώς πικρό. Δεν είναι ευχάριστο, και ιστορικά αυτό ήταν το ζητούμενο – όσο πιο έντονη ήταν η γεύση, τόσο πιο πειστική γινόταν η θεραπευτική του αξία. Ο Μέγας Πέτρος φέρεται να έμεινε για περίπου έναν μήνα στο Σπα, πίνοντας πάνω από 20 φλιτζάνια νερού την ημέρα, και λέγεται ότι θεραπεύτηκε από τις πεπτικές και ηπατικές παθήσεις του. Η μετάβαση από το πόσιμο νερό στο μπάνιο ξεκίνησε στα μέσα του 16ου αιώνα. Το 1559, ο Ζιλμπέρ Λιμπόρ, γιατρός από τη γειτονική Λιέγη, δημοσίευσε μια πραγματεία για τα μεταλλικά νερά του Σπα, εκτοξεύοντας έτσι τη φήμη της πόλης, με αποτέλεσμα να την επισκέπτονται ξαφνικά πολλοί εύποροι ασθενείς για να πιούν τα νερά της και να βυθιστούν σε αυτά.

Το πολυτελές κέντρο ευεξίας Les Thermes de Spa δεσπόζει στη βελγική πόλη, από την οποία ξεκίνησε μια ολόκληρη βιομηχανία (Les Thermes de Spa)

Μέχρι τον 18ο αιώνα το Σπα είχε επανεφεύρει τον εαυτό του ως ένα από τα πιο μοντέρνα θέρετρα της Ευρώπης. Τα μεγαλοπρεπή δημοτικά λουτρά του κτίστηκαν το 1868, και υπό τη βασιλεία του Λεοπόλδου Β’ του Βελγίου επαναπροσδιορίστηκε σκόπιμα ως το «μαργαριτάρι των Αρδενών». Με την πάροδο του χρόνου η πόλη άρχισε να προσελκύει αριστοκράτες, καλλιτέχνες, πολιτικούς και άλλες προσωπικότητες που αναζητούσαν θεραπείες. Η κληρονομιά της εντοπίζεται στο Μουσείο της Πόλης του Νερού, σε μια πρώην βασιλική βίλα στην άκρη του πάρκου της πόλης.

Περιλαμβάνει τον μνημειώδη πίνακα του βέλγου ζωγράφου Αντουάν Φοντέν με τίτλο «Βιβλίο επισκεπτών», από το 1894, και προσφέρει μια εκτεταμένη λίστα 92 επώνυμων επισκεπτών της πόλης ανά τους αιώνες – από τον βασιλιά Κάρολο Β’ μέχρι τον Καρτέσιο και τον Βολτέρο. Οι πιο πρόσφατοι διάσημοι επισκέπτες του Σπα, όπως ο Τζον Λένον, ο Ντέιβιντ Μπόουι, ο Πάμπλο Πικάσο, αλλά και ο Κάρολος Ντίκενς, δεν πρόλαβαν να συμπεριληφθούν στον διάσημο πίνακα του Φοντέν, σύμφωνα όμως με το BBC ενίσχυσαν τη φήμη της πόλης ως σημείου υποδοχής επωνύμων. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η ιδέα του spa έχασε τον γεωγραφικό προσδιορισμό της. Αυτό που ξεκίνησε ως συγκεκριμένη πρακτική συνδεδεμένη με το μεταλλικό νερό και τον τόπο εξελίχθηκε σε μια παγκόσμια βιομηχανία ευεξίας που περιλαμβάνει τα πάντα – από ιαματικά λουτρά και θεραπείες ομορφιάς μέχρι κλινικές μακροζωίας και ψηφιακές αποτοξινώσεις.

Καθώς τα σύγχρονα, ειδικά κατασκευασμένα θέρετρα πολλαπλασιάζονταν, η ίδια η πόλη που τα γέννησε έσβησε από το προσκήνιο, με τα ιστορικά λουτρά και τα ξενοδοχεία της να υποχωρούν εξαιτίας του ανταγωνισμό. Αλλά η τύχη της άλλαξε στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας. Το 2021 το Σπα έγινε επίσημα τμήμα των διεθνικών Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, που είναι γνωστά ως οι «Μεγάλες Λουτροπόλεις της Ευρώπης» – ένας χαρακτηρισμός που αναγνωρίζει όχι μόνο την αρχιτεκτονική, αλλά και τις ζωντανές παραδόσεις ευεξίας και κοινωνικής τελετουργίας. Σήμερα η βελγική πόλη ανασυστήνεται αθόρυβα, επιστρέφοντας στις ρίζες της. Αυτές οι ρίζες είναι εμφανείς στο εσωτερικό τού συγκροτήματος ευεξίας Les Thermes de Spa (Ιαματικές

Πηγές του Σπα), μια τολμηρή κατασκευή από χάλυβα και γυαλί, που υψώνεται από τη δασώδη πλαγιά του λόφου στον οποίο βρίσκεται η πόλη. Εγκαινιάστηκε το 2004 για να αντικαταστήσει τα ετοιμόρροπα λουτρά του 19ου αιώνα και σχεδιάστηκε, όχι ως ένα διάλειμμα από το παρελθόν, αλλά ως συνέχεια της παράδοσης των λουτρών του Σπα. Αλλά και σε άλλα σημεία τα ιστορικά λουτρά αναβιώνουν. Το μεγαλοπρεπές νεομπαρόκ Les Bains de Spa, το οποίο έκλεισε το 2003 και παρέμεινε εγκαταλελειμμένο για χρόνια, άνοιξε ξανά το 2025 ως ένα σχολαστικά ανακαινισμένο ξενοδοχείο πέντε αστέρων και σπα. Αν και δεν χρησιμοποιεί πλέον το ιαματικό νερό της πόλης, το υπόγειο σπα του εκτείνεται γύρω από μια κεντρική πισίνα, με χαμάμ, σάουνες και ζεστά αφρώδη λουτρά ρωμαϊκού στιλ. Π