Ο Slavoj Zizek αποκαλεί την πολιτική ορθότητα μορφή «μοντέρνου ολοκληρωτισμού» 1

Οι απόψεις σχετικά με το τι εννοούμε γενικά με τον όρο πολιτική ορθότητα ποικίλλουν. Αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους προσπαθούμε να διατηρήσουμε τη βασική ευγένεια και την κοινή ευπρέπεια σε αυτό που μας αρέσει να θεωρούμε ως μια πλουραλιστική, ισότιμη κοινωνία; Ή μήπως είναι μια μορφή οργουελικού, επιχορηγούμενου από το κράτος ελέγχου του μυαλού που συντρίβει τη διαφωνία και διώχνει αντιδημοφιλείς ιδέες από τον δημόσιο λόγο; Από τη μία πλευρά, αφθονούν ιστορίες απαράδεκτης καταχρηστικής συμπεριφοράς σε χώρους εργασίας, σχολικές τάξεις και κυβερνητικά κτήρια, που φαίνεται να απαιτούν την επιβολή λογικών ορίων στην ομιλία. Από την άλλη πλευρά, ακραία παραδείγματα υπερβολικών «προειδοποιήσεων» (trigger warnings) και άλλων τέτοιων προσδιοριστικών (qualifiers) -στα αναλυτικά ακαδημαϊκά προγράμματα λογοτεχνίας κολεγίου, για παράδειγμα- μπορεί να φαίνονται υπερευαίσθητα, πατροναριστικά και ανόητα στην καλύτερη περίπτωση.

Στο βίντεο του Big Think ο μαρξιστής θεωρητικός, κριτικός κουλτούρας (cultural critic) και επαγγελματίας προβοκάτορας Slavoj Zizek προσεγγίζει τον όρο ως ένα είδος επιβεβλημένης λεπτότητας που συσκοτίζει τις καταπιεστικές σχέσεις εξουσίας. Ξεκινά με το παράδειγμα ενός λεγόμενου «μεταμοντέρνου, μη αυταρχικού πατέρα», ο οποίος χρησιμοποιεί μια λεπτή μορφή συναισθηματικού εξαναγκασμού, παίζοντας με τα αισθήματα ενοχής, για να επιβάλει την αγάπη και τον σεβασμό για έναν παππού ή μια γιαγιά. Αυτό το μοντέλο, όπως λέει ο Zizek, είναι «παραδειγματικό» του «μοντέρνου ολοκληρωτισμού»: Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η φόρμουλα του σύγχρονου ολοκληρωτισμού δεν είναι «Δεν με νοιάζει τι σκέφτεσαι, απλώς κάν’ το». Αυτός είναι ο παραδοσιακός αυταρχισμός. Η ολοκληρωτική φόρμουλα είναι: «Ξέρω καλύτερα από σένα τι πραγματικά θέλεις». «Με αυτή την έννοια», λέει ο Zizek, «με φρικάρει αυτή η νέα κουλτούρα των ειδικών».

Μήπως ο άξεστος Zizek εξαιρείται επειδή αποκηρύσσει την προσωπική προκατάληψη, ακόμα κι αν την υποτιμά; Υπάρχει πραγματικά μια «μεγάλη τέχνη» στο ρατσιστικό αστείο που μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά; Χρειαζόμαστε μια «μικρή ανταλλαγή φιλικών αισχροτήτων» για να δημιουργήσουμε «πραγματική επαφή» με άλλους ανθρώπους; Δεν θα ήθελα να ζήσω σε μια κοινωνία χωρίς άσεμνο χιούμορ και ειλικρινή, ανοιχτή συζήτηση. Αλλά αν όλες οι μορφές πολιτικής ορθότητας -όποιες κι αν είναι- είναι «μοντέρνος ολοκληρωτισμός» το αφήνω σ’ εσάς να αποφασίσετε. Μου φαίνεται ότι αν δεν μπορούμε να κάνουμε πολιτικές συζητήσεις χωρίς φόβο και ντροπή, τότε πραγματικά έχουμε χάσει κάποιον βαθμό ελευθερίας. Αλλά αν δεν είμαστε σε θέση να συζητήσουμε με καλή πίστη και ευαισθησία, τότε έχουμε χάσει σε σημαντικό βαθμό την ανθρωπιά μας.

* Ο Josh Jones είναι συγγραφέας και μουσικός

Μετάφραση: Δημήτρης Παπανικολόπουλος

Πηγή: Αυγή