Η δημοκρατική προοδευτική πολιτική απαιτεί ενεργούς πολίτες

Η πολιτική αλλαγή περνάει από τις εκλογές, αλλά όχι μόνο από αυτές

Παρότι στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, δηλαδή τις μόνες που έχουμε δει να λειτουργούν κάπως δημοκρατικά, τα πράγματα κρίνονται στις εκλογές, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιχνίδι παίζεται μόνο τη μέρα της εκλογικής αναμέτρησης.

Στην πραγματικότητα, στις εκλογές απλώς ολοκληρώνεται η διαδικασία μέσα από την οποία κοινωνικές δυναμικές, αιτήματα, διεκδικήσεις, αγωνίες, ελπίδες μετασχηματίζονται σε πολιτικές προσδοκίες και τελικά σε επιλογές ψήφου.

Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ψηφοφόροι απλώς κάθονται σε έναν καναπέ και κοιτάζουν πολιτικές διαφημίσεις ή ακούν πολιτικούς να εκθέτουν το πρόγραμμά τους και όταν έρχεται η ώρα πηγαίνουν να ψηφίσουν αυτόν που τους φάνηκε καλύτερος.

Η διεργασία είναι πολύ πιο σύνθετη. Το ποιες προσδοκίες έχουν οι πολίτες δεν διαμορφώνεται απλώς από τις προτάσεις που τους κάνουν τα κόμματα. Έχει να κάνει και με τη συνολικότερη συζήτηση και διεργασία που γίνεται μέσα στην κοινωνία.

Αυτό είναι πολύ πιο έντονο όταν μιλάμε για πολιτικά κόμματα που επιδιώκουν την πολιτική αλλαγή. Γιατί τα κόμματα που κατά βάση λένε ότι τα πράγματα δεν πρέπει να αλλάξουν βολεύονται όταν όντως οι πολίτες παρακολουθούν τις εξελίξεις παθητικά και εξατομικευμένα.

Αυτό, άλλωστε, επιβεβαιώνεται και από τον τρόπο που ιστορικά στη χώρα μας τα μεγάλα πολιτικά ρεύματα που διεκδίκησαν αλλαγή σε δημοκρατική και προοδευτική κατεύθυνση δεν ήταν απλώς εκλογικές τάσεις. Συνδέθηκαν με μεγάλους αγώνες και διεκδικήσεις, είτε ήταν οι αγώνες για δημοκρατία που οδήγησαν στον θρίαμβο του Κέντρου το 1964, είτε ήταν οι σωρευμένες απαιτήσεις για δημοκρατία, κοινωνικό κράτος και αναβάθμιση της θέσης των λαϊκών στρωμάτων (των «μη προνομιούχων») που οδήγησαν στον θρίαμβο του ΠΑΣΟΚ και του Ανδρέα Παπανδρέου το 1981, είτε ήταν το πλατύ παλλαϊκό αντιμνημονιακό κίνημα που έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ και τον Αλέξη Τσίπρα στην εξουσία το 2015.

Η κυβέρνηση μέχρι τώρα έχει επενδύσει στο ότι δεν αντιμετωπίζει τόσο μεγάλες κινητοποιήσεις – παρότι βέβαια αυτό δεν αναιρεί ότι υπάρχουν πλήθος επιμέρους κινητοποιήσεις και διεκδικήσεις σχεδόν καθημερινά, ακόμη και εάν δεν πέφτουν τα φώτα της δημοσιότητας επάνω τους. Ελπίζει δε ότι επειδή δεν υπάρχουν μεγάλες κινητοποιήσεις που να ενοποιούν την οργή στον δρόμο, θα παραμείνει κατακερματισμένη η αντιπολιτευτική ψήφος και έτσι αυτή θα μπορεί να εκβιάζει υποστηρίζοντας ότι είναι η πιο συγκροτημένη πολιτική δύναμη, ακόμη και εάν είναι μειοψηφική.

Όμως, δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι τα πράγματα θα εξελιχτούν με αυτόν τον τρόπο. Ο χειμώνας που έρχεται θα είναι ιδιαίτερα δύσκολος για τα λαϊκά στρώματα και τη μεσαία τάξη. Ο πληθωρισμός ήδη κινείται σε σταθερά υψηλά επίπεδα εξανεμίζοντας τις όποιες ονομαστικές αυξήσεις στα εισοδήματα. Οι τιμές των καυσίμων δεν πρόκειται να υποχωρήσουν σύντομα και το κόστος θέρμανσης θα εκτιναχθεί. Τα μέτρα που παίρνει η κυβέρνηση είναι αναποτελεσματικά και αυτό το γνωρίζει ήδη. Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης σημαίνει υποχώρηση της όποιας αναπτυξιακής δυναμικής, ενώ η παγκόσμια ανοδική τάση των ομολόγων, σε συνδυασμό με την άνοδο του πληθωρισμού θα σημαίνει άνοδο του κόστους δανεισμού για τις επιχειρήσεις κάτι που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα μεταφερθεί και στις πλάτες των καταναλωτών. Την ίδια στιγμή, η επιμονή της κυβέρνησης σε μια νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση υπονομεύει και το σύστημα υγείας και τη δημόσια παιδεία, με την τελευταία να αντιμετωπίζει και τις επιπτώσεις της πριμοδότησης των ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα τοπίο όπου για να χρησιμοποιήσω ένα παλιό γνωμικό, μια σπίθα θα αρκεί για να ανάψει τον κάμπο, δηλαδή μια συνθήκη όπου η παραμικρή αφορμή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κοινωνική έκρηξη που θα αλλάξει αναπόφευκτα και το πολιτικό τοπίο.

Από τη μια γιατί η διαμαρτυρία απέναντι στην κυβέρνηση θα γίνει ακόμη πιο έντονη και κυρίως θα πάψει να είναι εξατομικευμένη. Αντιθέτως, θα πάρει χαρακτηριστικά συλλογικότητας και κοινότητας και αυτό θα λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά. Και ας μην έχουν καμία αυταπάτη στην κυβέρνηση: δεν θα είναι οι «συνήθεις ύποπτοι», οι συνδικαλιστές, οι πολιτικοποιημένοι νέοι. Θα είναι πολύ ευρύτερα στρώματα, θα είναι και οι «νοικοκυραίοι», θα είναι και αυτοί που μέχρι τώρα «απείχαν» από τέτοιες δράσεις.

Αυτό θα είναι καταλύτης πολιτικός. Γιατί σε μια τέτοια συνθήκη οι πολίτες δεν θα αναζητούν απλώς μια ψήφο διαμαρτυρίας ή ακόμη και θα ταλαντεύονται σε σχέση με την αποχή. Θα έχουν νιώσει αυτή την αίσθηση δύναμης αλλαγής που φέρνει η συλλογική δράση και άρα θα είναι πολύ πιο διατεθειμένοι να στηρίξουν προτάσεις εναλλακτικής διακυβέρνησης. Γιατί δεν θα είναι πια απλώς ψηφοφόροι – πελάτες, αλλά θα αισθάνονται συμμέτοχοι σε μια συλλογική προσπάθεια για να γίνουν τα πράγματα στη χώρα καλύτερα. Θα ξαναπειστούν ότι με τη συλλογική δράση και την πολιτική μπορούν να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη. Και όποια πολιτική δύναμη επενδύσει σε αυτό, αυτή και θα εκπροσωπήσει τον νέο πολιτικό συσχετισμό.

Πηγή: in