Νέα εποχή - Η Γερμανία θέλει 800 δισ. ευρώ για όπλα

Μια ιστορική στροφή βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η χώρα που απεχθάνεται τον δανεισμό θα βγει στις αγορές με στόχο τον επανεξοπλισμό της. Ο Πούτιν, από στήριγμα της βιομηχανίας επί Μέρκελ, έγινε Νο 1 κίνδυνος και ο Μερτς αγοράζει όπλα με νέο χρέος, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ μετά την επανένωση της Γερμανίας

Τα πάνω κάτω. Η χώρα που είχε αναγάγει τη δημοσιονομική πειθαρχία σε άκαμπτη ιδεολογία της οικονομικής της πολιτικής, η οποία έδινε επί δεκαετίες το στίγμα της στην ενωμένη Ευρώπη (στην Ελλάδα το γνωρίζουμε από πρώτο χέρι) και κουνούσε αυστηρά το δάχτυλο στους άλλους, αλλάζει ρότα και εγκαταλείπει τις παλιές βεβαιότητες. Τα ντιλ Μέρκελ – Πούτιν δεν χρηματοδοτούν πια με φθηνό αέριο τη βιομηχανική καρδιά της Ευρώπης, η Ρωσία θεωρείται τώρα ο Νο 1 κίνδυνος, η πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ (στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ) δεν προσφέρει πλέον την ίδια σιγουριά επί των ημερών του Τραμπ, ενώ η Κίνα απειλεί με τα ηλεκτρικά της οχήματα τις εταιρείες αυτοκινήτων της Γερμανίας, που κλείνουν εργοστάσια.

Εως το τέλος της δεκαετίας το Βερολίνο σχεδιάζει να αντλήσει περισσότερα από 800 δισ. ευρώ από τις αγορές, χρηματοδοτώντας τον μεγαλύτερο επανεξοπλισμό της από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, μετά την επανένωση, η Γερμανία αντιμετώπιζε τον νέο δανεισμό ως έσχατη λύση. Η δημοσιονομική εγκράτεια είχε αποκτήσει σχεδόν ιδεολογικά χαρακτηριστικά και οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί θεωρούνταν προϋπόθεση οικονομικής αξιοπιστίας και πολιτικής σταθερότητας. Η απόφαση της κυβέρνησης του Φρίντριχ Μερτς να χρηματοδοτήσει τον επανεξοπλισμό της χώρας με νέο χρέος σηματοδοτεί μια βίαιη στροφή στον ρεαλισμό και στη συνειδητοποίηση ότι όχι ο κόσμος, αλλά και η θέση της χώρας μέσα σε αυτόν, έχουν αλλάξει.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η Γερμανία σχεδιάζει να δανειστεί αυτά τα 800 δισ. ευρώ με ταχείς ρυθμούς: έως το 2030. Ηδη για το 2027 το υπουργείο Οικονομικών προγραμματίζει εκδόσεις ομολόγων άνω των 200 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 12,5% σε σύγκριση με εφέτος. Για την τετραετία 2027-2030 οι συνολικές δανειακές ανάγκες υπολογίζονται στα 838 δισ. ευρώ. Η αλλαγή πορείας συνδέεται άμεσα με την επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας για τη χώρα. Στο Βερολίνο θεωρούν ότι η ρωσική απειλή αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά, ενώ η στάση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέναντι στην ευρωπαϊκή άμυνα ενισχύει την ανάγκη μεγαλύτερης στρατιωτικής αυτονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων αντιμετωπίζεται πλέον ως προτεραιότητα. Το μεγαλύτερο μέρος των νέων δανείων θα κατευθυνθεί στην Αμυνα. Ο σχετικός προϋπολογισμός προβλέπεται να ανέλθει στα 109 δισ. ευρώ το επόμενο έτος και να αυξηθεί στα 183,6 δισ. ευρώ έως το 2030. Παράλληλα, η Γερμανία προγραμματίζει στρατιωτική βοήθεια 11,6 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία μέσα στο 2027. Οπως σημειώνει το έγκυρο βρετανικό φύλλο, η νέα στρατηγική κατέστη δυνατή μετά την αναθεώρηση του συνταγματικού «φρένου χρέους». Οι αμυντικές δαπάνες εξαιρέθηκαν από τους περιορισμούς που ίσχυαν έως σήμερα, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να χρηματοδοτεί εξοπλιστικά προγράμματα μέσω δανεισμού.

Την ίδια περίοδο συγκροτήθηκε και ειδικό ταμείο 500 δισ. ευρώ, με χρονικό ορίζοντα 12 ετών, για την αναβάθμιση των υποδομών. Οι πόροι θα διατεθούν σε γέφυρες, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα, νοσοκομεία, σχολεία και ενεργειακές εγκαταστάσεις, σε μια προσπάθεια να καλυφθούν οι επενδυτικές ελλείψεις που έχουν συσσωρευθεί τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τους FT, μόνο για το 2027 προβλέπεται να αντληθούν περίπου 55 δισ. ευρώ για έργα υποδομής. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι οι επενδύσεις αυτές μπορούν να στηρίξουν μια οικονομία που παραμένει εγκλωβισμένη σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η μεταστροφή προκαλεί αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών (CDU).

Για πολλά χρόνια η παράταξη είχε ταυτιστεί με τη λεγόμενη «Schwarze Null», τη δημοσιονομική γραμμή που επέβαλε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και συνδέθηκε πολιτικά με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και τις κυβερνήσεις της Ανγκελα Μέρκελ. Το τραύμα της υπερπληθωριστικής κρίσης του 1923 και η κατάρρευση του γερμανικού μάρκου στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης χαράχτηκαν βαθιά στη συλλογική μνήμη της χώρας. Για πολλές γενιές Γερμανών, το υπερβολικό δημόσιο χρέος και η ανεξέλεγκτη νομισματική χρηματοδότηση συνδέθηκαν με την οικονομική και πολιτική αποσταθεροποίηση και τα μετέπειτα εγκλήματα του ναζισμού, ενώ η Βαϊμάρη εξακολουθεί να λειτουργεί ως ιστορικό σημείο αναφοράς στις πολιτικές συζητήσεις.

Η Σουαβή νοικοκυρά

Η «Schwarze Null» («Μαύρο Μηδέν»), το γερμανικό δόγμα των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών που διαμορφώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενισχυόταν πάντοτε από τις μνήμες του υπερπληθωρισμού της Βαϊμάρης και όσων ακολούθησαν, κορυφώθηκε δε επί Σόιμπλε, όταν η αποφυγή δημιουργίας νέου δημόσιου χρέους αναδείχθηκε σε κεντρική αρχή της οικονομικής πολιτικής. Βεβαίως, τότε υπήρχε το φθηνό αέριο του «φίλου» της Ανγκελα Μέρκελ, Βλαντίμιρ Πούτιν, κι ας την τρόμαξε μια-δυο φορές με το σκυλάκι του. Το σχήμα λειτουργούσε… Ομως από το 2022, και μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία, ήρθαν τα πάνω κάτω.

Οπως σχολίασε από το 2025 η Deutsche Welle, όταν το γερμανικό Κοινοβούλιο ενέκρινε την αναθεώρηση του Συντάγματος, απορρίπτοντας το «φρένο του χρέους», η χώρα εγκατέλειψε «τη λογική της “σουαβής νοικοκυράς”, η οποία είναι ικανή να φτιάχνει αριστουργήματα από τα υπολείμματα της προηγούμενης εβδομάδας και να προγραμματίζει εγκαίρως τα ψώνια της για να μειώσει το κόστος, ενώ κατά κανόνα ξοδεύει λιγότερα από όσα εισπράττει». Η «σουαβή νοικοκυρά» (schwabische Hausfrau) είναι μια μυθολογική φιγούρα που χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες από τους Γερμανούς πολιτικούς, υπέρμαχους της λιτότητας.

Για να μην ξοδεύει, έχει στην τσέπη της έναν σκαντζόχοιρο. Ετσι, δεν πάει το χέρι να ψάξει για λεφτά… Τώρα όλα είναι αλλιώς. Οπως γράφουν οι FT, ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ υπερασπίστηκε τη νέα πολιτική, υποστηρίζοντας ότι η Γερμανία δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της απέναντι στο ΝΑΤΟ χωρίς σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών. Τόνισε ότι η ασφάλεια της Ευρώπης δοκιμάζεται από τη ρωσική επιθετικότητα και οι συνθήκες επιβάλλουν διαφορετικές επιλογές από εκείνες του παρελθόντος. Οι προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα αυξηθεί στο 69,5% το επόμενο έτος, παραμένοντας βέβαια χαμηλότερος από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.

Εκανε τη δουλειά της τόσα χρόνια η «σουαβή νοικοκυρά». Το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 4,3% του ΑΕΠ. Το Βερολίνο υπολογίζει επίσης ότι θα υπερβεί από εφέτος τον «παλιό» στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες (2% του ΑΕΠ) και θα φθάσει το νέο όριο του 3,5% το 2029, αρκετά χρόνια νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό. Βεβαίως, ο Τραμπ απαιτεί 5%… Επί του παρόντος η δημοσιονομική επέκταση έχει περιορίσει μέρος των πιέσεων που προκάλεσαν οι αμερικανικοί δασμοί και το αυξημένο ενεργειακό κόστος, χωρίς όμως να επαναφέρει τη γερμανική οικονομία σε αναπτυξιακή τροχιά. Η στασιμότητα εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης.

Την ίδια στιγμή εντείνονται οι επιφυλάξεις για το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Οι πληρωμές τόκων αναμένεται να αυξηθούν, από 42 δισ. ευρώ το 2027, σε περίπου 81 δισ. ευρώ έως το τέλος της δεκαετίας. Οι Financial Times σημειώνουν πως η Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών (BDI) κάνει ήδη λόγο για ανησυχητική εξέλιξη, καθώς οι τόκοι αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς…