Βασίλης Ραφαηλίδης - Τα πολλά πρόσωπα της βίας και του φασισμού

Η βία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των κοινωνιών και την εξέλιξη... του πολιτισμού. Το να καταδικάζει κανείς τη βία γενικά και άκριτα γιατί είναι όντως απεχθής σημαίνει πως έχει μια μάλλον συναισθηματική αντίληψη τόσο για την ιστορία όσο και για τον ανθρωπισμό. Η βία δεν υπηρετεί μόνο την απανθρωπιά, υπηρετεί και τον ανθρωπισμό. Η βία που άσκησε ο Στάλιν, η βία που άσκησε ο Λένιν, η βία που άσκησε ο Χίτλερ, η βία που άσκησε ο Μεταξάς ή ο Παπαδόπουλος εδώ σε μας, δεν είναι παραλλαγές της ίδιας βίας.

Η ιστορική βία δεν είναι μια συμπαγής κατάσταση, είναι κοινωνικό δεδομένο που «τεμαχίζεται» και επιμερίζεται όταν, βέβαια, δεν είναι έκφανση ψυχοπάθειας. Αυτές οι μορφές πολιτικής βίας ουδεμία σχέση έχουν με τη βία των γηπέδων, τη βία που ασκεί ο ισχυρός σύζυγος στην ανίσχυρη σύζυγο, ο αυταρχικός πατέρας στο αδύναμο παιδί, κ,λπ. Κι ας μην κάνουμε καλύτερα λόγο για την ψυχολογική βία, η ισχυρότερη και διαρκέστερη μορφή της οποίας είναι αυτή που ασκούν οι παπάδες με την απειλή της κόλασης. Κι ας μην αναφερθούμε στη «διακριτική» βίαπου ασκεί ο εργοδότης στον εργαζόμενο. Βία δεν είναι μόνο η χρήση της δύναμης για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου σκοπού, τα σημάδια της οποίας είναι καταφάνερα είτε στο κορμί, είτε στα νεκροταφεία, αλλά κι αυτή που δεν αφήνει ορατά ίχνη και που είναι πιο καταστροφική ακριβώς γι’ αυτό. Άλλωστε, το θύμα της ψυχολογικής ή της «διακριτικής» βίας δεν θα μπορούσε να επικαλεστεί εύκολα τη βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού ή της Διεθνούς Αμνηστίας.

Ο μύθος του Προμηθέα Δεσμώτη είναι σαφέστατος επ’ αυτού. Και δεν θα είχε λόγο ύπαρξης το κράτος αν δεν είχε στη διάθεσή του τις «δυνάμεις καταστολής». Ηαστυνομία και τα ΜΑΤ είναι θεσμοποιημένη βία. Και ο στρατός είναι βία καλά συγκροτημένη σε δύναμη. Ο εισαγγελέας δεν βρίσκεται στην έδρα του για να προασπίζει, τάχα, τα συμφέροντα της κοινωνίας, αλλά για να επιβλέπει τα ταξικά συμφέροντα της τάξης που υπηρετεί. Συνεπώς ασκεί ταξική βία. Ο παπάς δεν βρίσκεται στο πόστο του στην ενορία για να φροντίζει, τάχα, για την πνευματική σου προκοπή, αλλά για να ασκεί την πιο ύπουλη μορφή βίας που θα μπορούσε να υπάρξει, αυτήν που στηρίζεται στον πολύ φυσικό φόβο του θανάτου.

Η βία έχει πρακτικά και άμεσα αποτελέσματα γιατί έχει την ψυχολογική της ρίζα στο φόβο του θανάτου. Αν δεν φοβόμασταν το θάνατο κανείς δεν θα μπορούσε να μας τρομοκρατήσει και η βία θα έχανε το νόημά της. Η βία λοιπόν είναι απάνθρωπη γιατί, σ’ όλες τις μορφές της, ο βίαιος εκμεταλλεύεται την επιθυμία μας για ζωή ή, για να το πούμε ανάποδα, το φόβο μας για το θάνατο. Αυτός είναι ο λόγος που η βία γίνεται τόσο εύκολα «εργαλείο δουλειάς». Και πολιτικής δουλειάς, φυσικά. Η βία έχει τη βαθιά της ρίζα στον εγωισμό. Και δεδομένου ότι ο εγωισμός είναι η συνέπεια της λειτουργίας ιδιοκτητικών αισθημάτων, ας έχουμε το νου μας στους έχοντες ισχυρά αναπτυγμένο το αίσθημα της ιδιοκτησίας.

Γιατί αυτοί οι άνθρωποι, σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, θα μπορούσαν και να σκοτώσουν για μια δραχμή, που λέει ο λόγος, ή για μια σπιθαμή γης, για ένα τίποτα. Αν βάλουμε δίπλα δίπλα πολλούς τέτοιους ανθρώπους εύκολα σχηματίζουμε έναν... στρατό για να εκστρατεύσουμε εναντίον άλλων ιδιοκτητών, που «επιβουλεύονται την εθνική μας ακεραιότητα», δηλαδή την ιδιοκτησία μας. Όσους δεν έχουν ιδιοκτησία και τρέχουν με χαρά στον πόλεμο, αυτή την υπέρτατη μορφή βίας, τι να τους πω; Ότι είναι ηλίθιοι; Και πώς να το καταλάβουν αφού είναι ηλίθιοι;

Αφενός γιατί είναι λίγοι πλέον και αφετέρου διότι πάρα πολύ εύκολα προσχωρούν στους καταστροφικούς μικρομεσαίους, αν τους πετάξεις ένα κομμάτι ψωμί. Τι φρίκη, θείε Κάρολε! Θα το φανταζόσουν, θείε Κάρολε, πως οι προλετάριοι θα μικρομεσοποιούνταν τόσο γρήγορα, πριν προλάβουν να κάνουν την επανάσταση; Ή, το χειρότερο, ότι θα μικρομεσοποιούνταν κι αφού την κάνουν, όπως στην πρώην Σοβ. Ένωση που είχε γεμίσει μικρομεσαίους γραφειοκράτες; Γιατί θείε Κάρολε στις σοφές σου μελέτες δεν ενσωμάτωσες κι άλλες κοινωνικές παραμέτρους πλην της οικονομικής; Γιατί, δηλαδή, η βλακεία είναι ατομική υπόθεση; Ατομική υπόθεση είναι οι συνεταιρισμοί των ηλιθίων που ενώνουν τις δυνάμεις τους;

Πολλά κοινωνικά φαινόμενα, όπως ο φασισμός, δεν ερμηνεύονται επαρκώς με τον κλασικό μαρξισμό. Άλλωστε, ο φασισμός σαν πολιτικό γεγονός δεν είχε εμφανιστεί στην εποχή του Μαρξ ή στην εποχή του Λένιν και συνεπώς δεν θα μπορούσαμε να αντλήσουμε επιχειρήματα για τη μελέτη του από τους κλασικούς του μαρξισμού. Ο φασισμός δεν είναι μόνο η ακραία μορφή του καπιταλισμού, που εμφανίζεται σε περιόδους μεγάλης κρίσης του αστικού κοινωνικού συστήματος· είναι και ένα φαινόμενο μαζικής ψυχοπάθειας. Νοούμενο σαν τέτοιο μπορεί να διαγνώσει κανείς την ύπαρξή του και έξω από τα κυρίως ειπείν φασιστικά κόμματα, σαν κατάσταση διάχυτη μέσα στην κοινωνία, όπου μπορεί να μορφοποιηθεί και σε πολιτικούς σχηματισμούς, που δεν έχουν την τυπική μορφή του τυπικού φασιστικού κόμματος. Ο φασισμός, λοιπόν, είναι παντού.

Ο φασισμός είναι καταρχάς νοοτροπία. Μια νοοτροπία που στηρίζεται στην ομολογημένη ή ανομολόγητη αποδοχή της αξίας της βίας, έξω και πέρα από τους κοινωνικούς επικαθορισμούς της, αυτούς δηλαδή, που ήταν γνωστοί ακόμα από την εποχή του Μακιαβέλι. Ο φασισμός δεν είναι μακιαβελισμός. Ο μακιαβελισμός προϋποθέτει ένα καλά οργανωμένο σχέδιο πολιτικής δράσης. Για να υπάρξει όμως φασισμός πρέπει ο μακιαβελισμός των ηγετών να συναντήσει το λαϊκισμό και να τον βάλει στην υπηρεσία του. Ο φασισμός στηρίζεται στην ενδιάθετη στη μάζα και διάχυτη στην κοινωνία βία. Ο φασισμός αξιοποιεί, θα λέγαμε, τον αρχικό ζωώδη πυρήνα του ανθρώπου εκείνου που δεν έχει ακόμα πλήρως εξανθρωπιστεί και που βαρβαρίζει σταθερά στην καθημερινή του ζωή. Κι ας σταματήσει επιτέλους αυτός ο βλακώδης και άκριτος «σεβασμός της ανθρώπινης προσωπικότητας». Ποιας προσωπικότητας και γιατί είναι ανθρώπινη η προσωπικότητα του φασίστα; Δεν προτείνω, βέβαια, τη φυσική εξόντωση των φασιστών. Μια τέτοια πρόταση θα ήταν τυπικά φασιστική. Προτείνω μόνο να έχουμε το νου μας στον καθημερινό φασισμό, όπως ονομάζει ευφυέστατα το διάχυτο και άμορφο φασισμό ο Μιχαήλ Ρομ.

Βασίλης Ραφαηλίδης - Τα πολλά πρόσωπα της βίας και του Φασισμού

Πηγή: antikleidi.com