Αλμπέρ Καμύ: Για το θέατρο και την τέχνη του ηθοποιού

"Η θεατρική παράσταση", λέει ο Άμλετ, "να πως θα παγιδεύσω τη συνείδηση του βασιλιά". Παγιδεύω είναι η σωστή λέξη. Γιατί η συνείδηση αντιδρά γρήγορα ή μαζεύεται. Πρέπει να την αρπάξουμε στον αέρα, εκείνη την αντεκτίμητη στιγμή όπου ρίχνει πάνω της ένα φευγαλέο βλέμμα. 

Στον καθημερινό άνθρωπο δεν αρέσει καθόλου να χαζεύει. Όλα τον ωθούν στο αντίθετο. Συγχρόνως όμως, το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι ο εαυτός του, κυρίως αυτό που θα μπορούσε να είναι. Από εδώ ξεκινάει το ενδιαφέρον του για το θέατρο, για το θέαμα, όπου του παρουσιάζονται τόσα πεπρωμένα που του προσφέρουν την ποίησή τους δίχως την οδύνη της πίκρας τους.

Εδώ, τουλάχιστον, αναγνωρίζουμε τον χωρίς συνείδηση άνθρωπο που συνεχίζει βιαστικά την πορεία του προς κάποια άγνωστη ελπίδα. Ο παράλογος άνθρωπος αρχίζει εκεί όπου ο άλλος τελειώνει, εκεί που σταματώντας να θαυμάζει το παιχνίδι, το πνεύμα θέλει να πάρει μέρος σε αυτό. 

Να διεισδύσει σε όλες εκείνες τις ζωές, να δοκιμάσει την πολλαπλότητά τους, συγκριμένα να τις υποδυθεί. Δεν λέω ότι γενικά οι ηθοποιοί υπακούουν σε τούτο το κάλεσμα, ότι είναι παράλογα πλάσματα, αλλά ότι το πεπρωμένο τους είναι ένα παράλογο πεπρωμένο που θα μπορούσε ενδεχομένως να γοητεύσει και να προσελκύσει μια διορατική καρδιά. 

Ο ηθοποιός βασιλεύει στο φθαρτό. Από όλες τις δόξες, το ξέρουμε, η δική του είναι η πιο εφήμερη. Κατά τα λεγόμενά του τουλάχιστον. Αλλά όλες οι δόξες είναι εφήμερες. Από τη σκοπιά ενός μακρινού αστεριού, τα έργα του Γκαίτε σε δέκα χιλιάδες χρόνια θα έχουν γίνει σκόνη και το όνομά του θα λησμονηθεί. 

Ο ηθοποιός επέλεξε λοιπόν την πολύμορφη δόξα, αυτήν που καθιερώνεται και που δαμάζεται. Βγάζει το καλύτερο συμπέρασμα από το ότι τα πάντα μια μέρα πεθαίνουν. Ένας ηθοποιός πετυχαίνει ή δεν πετυχαίνει. Ένας συγγραφέας διατηρεί μια ελπίδα, ακόμα και αν δεν αναγνωρίζουν το ταλέντο του. Υποθέτει ότι τα έργα του θα επιβεβαιώσουν κάποτε αυτό που ήταν. Ο ηθοποιός θα μας αφήσει το πολύ πολύ μια φωτογραφία και τίποτε άλλο από αυτό που ο ίδιος ήταν. Οι χειρονομίες και οι σιωπές του, το λαχάνιασμα ή η ανάσα του έρωτά του, δεν θα φτάσουν ως εμάς. Να μην είναι γνωστός, σημαίνει για εκείνον ότι δεν παίζει και να μην παίζει σημαίνει να πεθαίνει εκατό φορές μαζί με όλα τα πρόσωπα που θα είχε ζωντανέψει ή αναστήσει με την ερμηνεία του. 

Απόσπασμα από το δοκίμιο του Αλμπέρ Καμύ, Ο Μύθος του Σίσυφου