Σημειώσεις στο περιθώριο του πολέμου

Ακόμη κι αν γλιτώσουμε τελικά τον Τρίτο Παγκόσμιο, μάλλον δεν θ’ αποφύγουμε τη συμβολική κήρυξή του στο πεδίο της ενημέρωσης, μέσω της νεκρανάστασης ψυχροπολεμικών πρακτικών που οι περισσότεροι θεωρούσαν -αφελώς- αδιανόητες στην εποχή της μπλογκόσφαιρας.

Οι φρικαλέες πάλι σκηνές με τον βασανισμό αιχμάλωτων Ρώσων στρατιωτών από Ουκρανούς ομολόγους τους, που τους πυροβολούσαν εν ψυχρώ στα πόδια πολύ μετά την παράδοσή τους στα περίχωρα του Χάρκοβο, δεν αναρτήθηκαν στη σχετική ιστοσελίδα του BBC (το ρεπορτάζ του οποίου επιβεβαίωσε κατά τα άλλα την αυθεντικότητά τους), με την αμήχανη δικαιολογία ότι τα επίμαχα πλάνα «είναι υπερβολικά παραστατικά για να τα δείξουμε στην ολότητά τους» (the footage is toο graphic to show in full). Λες και οι ανταποκρίσεις από την Ουκρανία μεταδίδονται για λόγους αναψυχής!

«Οταν αυτοί που είναι ψηλά μιλάνε για ειρήνη, ο απλός λαός ξέρει πως έρχεται ο πόλεμος. Οταν αυτοί που είναι ψηλά καταριούνται τον πόλεμο, οι διαταγές για επιστράτευση έχουν υπογραφεί» | Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου»

Ως γνωστόν, η αποτελεσματικότερη (και μακροπρόθεσμα πιο επικίνδυνη) μορφή πολεμικής κι εθνικιστικής προπαγάνδας δεν ασκείται με την προβολή ψεύτικων πληροφοριών, εξαπάτηση που αργά ή γρήγορα έρχεται συνήθως στο φως, όσο με τη μονομερή προβολή των εγκλημάτων του αντιπάλου, αποκρύπτοντας τις αντίστοιχες οικείες επιδόσεις. Η μανιχαϊκή εικόνα που παράγει αυτή η αποσιώπηση δεν σταματά στην απατηλή εξιδανίκευση των ημετέρων. Από ένα σημείο και μετά, υποδεικνύει σαν μοναδική λύση τον ίδιο τον πόλεμο, σαν επιβεβλημένη απάντηση σε μια μονόπλευρη (υποτίθεται) κτηνωδία –και η υπεράσπιση της ειρήνης στοχοποιείται σαν πέμπτη φάλαγγα (ή, έστω, αντικειμενικός σύμμαχος) του δαιμονοποιημένου «κακού». Το διαπιστώνουμε ξανά, όχι μόνο από την καταστολή του αντιπολεμικού κινήματος στην εμπόλεμη Ρωσία, αλλά κι από τις επιθέσεις που δέχονται οι ψύχραιμες φωνές στην αναίμακτη Δύση –με αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα, στα καθ’ ημάς, την οργανωμένη κατασυκοφάντηση που δέχτηκε η (ευτυχώς μαζικότατη) αντιπολεμική συναυλία της 29ης Μαρτίου στα Προπύλαια.

Déjà vu?

Οι εμπειρίες του παρόντος επηρεάζουν δραστικά, ως γνωστόν, τον τρόπο που (ξανα)διαβάζουμε τις ιστορικές πηγές. Το ζήσαμε με την εθνικιστική υστερία του 1992 και την κρίση χρέους της περασμένης δεκαετίας, το ξαναζούμε τώρα με το μακελειό της Ουκρανίας. Ο επιμελητής της στήλης νιώθει έτσι την ανάγκη να μοιραστεί με τους αναγνώστες του ένα κείμενο που του φάνηκε ξαφνικά ανατριχιαστικά οικείο: τις αναμνήσεις ενός γνωστού λογοτέχνη, εν έτει 1941, για το πρόσφατο -τότε- σταδιακό κατρακύλισμα της ανθρωπότητας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Μπορεί ο Πούτιν σήμερα να θυμίζει περισσότερο Μπους παρά Χίτλερ και το διεθνές σκηνικό να παραπέμπει ευθέως στο 1914 κι όχι στο 1939· σε αντίθεση όμως με το χαζοχαρούμενο φιλοπόλεμο ξέσπασμα των ντοπαρισμένων μαζών, με το οποίο η Ευρώπη υποδέχτηκε τον Α΄ Παγκόσμιο, η σημερινή διάχυτη επίγνωση των επιπτώσεων μιας γενικευμένης σύρραξης δεν απέχει και πολύ από την παρακάτω περιγραφή:

«Τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου 1939 είταν πια φανερό πως η Ειρήνη των ανθρώπων περνούσε τις τελευταίες στιγμές της. Ολοι περιμέναμε κάτι τραγικό να συμβεί κι όλοι όμως είχαμε μερικές αμφιβολίες. Το έγκλημα είτανε τόσο μεγάλο που κανένας δεν ήθελε να πιστέψει πως οι υπεύθυνοι θα φτάνανε ώς τις τελευταίες συνέπειες. Ολοι λέγαμε ότι την τελευταία στιγμή κάποιος θα υποχωρούσε μ’ όλο που τα πράγματα είταν φτασμένα σε τέτοιο σημείο που να μη βλέπει κανείς ποιος θα μπορούσε να υποχωρούσε και με ποιο τρόπο. Οι αρχηγοί των κρατών μοιάζανε με χαρτοπαίχτες που χωρίς να έχει κανένας καλό χαρτί μπλοφάραν καθένας με την ελπίδα ότι ο άλλος θα είχε χειρότερο» (Ασημάκης Πανσέληνος, «Φύλλα Ημερολογίου», Αθήνα 1993, σ. 15).

Πηγή: εφσυν