«Ποιο είναι το σχέδιο, κ. πρόεδρε;»
Με μια εύλογη ερώτηση τελείωνε το κύριο άρθρο της η Libération, το οποίο υπέγραφε η διευθύντρια σύνταξης της εφημερίδας, η ιρανικής καταγωγής Χαμντάμ Μοσταφαβί: «Ποιο είναι το σχέδιο, κύριε πρόεδρε;». Η Γαλλοϊρανή δημοσιογράφος θέτει ερωτήματα για την επόμενη μέρα στο Ιράν, ορμώμενη από την ανοιχτή προτροπή του Ντόναλντ Τραμπ για αλλαγή καθεστώτος, απευθυνόμενου στους ίδιους τους πολίτες της χώρας που βομβαρδίζει σε αγαστή σύμπραξη με τον γενοκτόνο Νετανιάχου.
«Οταν τελειώσουμε, πάρτε εσείς την εξουσία, είναι στο χέρι σας να το κάνετε. Αυτή θα είναι σίγουρα η μοναδική σας ευκαιρία για τις επόμενες γενιές», είπε το Σάββατο ο μέχρι πρότινος αυτοαποκαλούμενος «ειρηνοποιός» πρόεδρος των ΗΠΑ, λίγες ώρες μετά τα πρώτα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα.
Χωρίς πρόβλεψη
Τι είναι όμως αυτό που έχει στο μυαλό του και, κυρίως, πόση σχέση μπορεί να έχει με την ιρανική πραγματικότητα; Η Χαμντάμ Μοσταφαβί, όπως και πολλοί άλλοι ειδικοί και δημοσιογράφοι, έχει διάφορες απορίες επ’ αυτού. «Τι ονειρεύεται;» διερωτάται.
«Να αναπαραγάγει ένα σενάριο τύπου Βενεζουέλας; Να βρει συνεργάσιμα πρόσωπα στους κόλπους του καθεστώτος, πρόθυμα να το αδειάσουν από το ιδεολογικό του περιεχόμενο προκειμένου να το διατηρήσουν ζωντανό και να συνεργαστούν ελεύθερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες; Να αντικαταστήσει το θεοκρατικό καθεστώς με τον γιο του έκπτωτου σάχη που υποστηρίζει με σθένος την αμερικανοϊσραηλινή επέμβαση και καλεί και αυτός τους Ιρανούς να ξεσηκωθούν;»
«Οποιο κι αν είναι το σχέδιο», συνεχίζει η Μοσταφαβί, «θα πρέπει να ελπίζουμε ότι τουλάχιστον υπάρχει σχέδιο. Οτι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κάλεσε για ακόμα μια φορά έναν λαό που βομβαρδίζεται να απελευθερωθεί από τις αλυσίδες του χωρίς να έχει προβλέψει τη συνέχεια». Η ανησυχία ότι ο Τραμπ ίσως βαδίζει χωρίς σχέδιο για τη διάδοχη κατάσταση στο Ιράν είναι διάχυτη και σε αμερικανικά ΜΜΕ. «Ποιος ιρανικός λαός ακριβώς; Είναι 90 εκατομμύρια άνθρωποι», λέει στους New York Times με αφορμή το κάλεσμα του Τραμπ προς τον ιρανικό λαό να πάρει την κατάσταση στα χέρια του o έμπειρος διπλωμάτης Φίλιπ Γκόρντον, υψηλόβαθμος σύμβουλος σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας επί κυβερνήσεων Ομπάμα και Μπάιντεν.
Τα παραδείγματα
Την ίδια στιγμή, άλλοι ειδικοί σχολιάζουν στην αμερικανική εφημερίδα ότι ο Τραμπ έχει υπονομεύσει με την πολιτική του τα εργαλεία που θα του χρησίμευαν στο να κερδίσει την εμπιστοσύνη μέρους του ιρανικού λαού, αναφερόμενοι για παράδειγμα στο ξήλωμα της Φωνής της Αμερικής (Voice of America).
«Η κυβέρνηση Τραμπ έχει διαλύσει μερικά από τα πιο ισχυρά εργαλεία που διέθετε για να μεταφέρει το μήνυμά της», σχολιάζει ο Ιλάν Μπέρμαν, ειδικός σε θέματα Ιράν από το American Foreign Policy Council, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσινγκτον. «Αυτή η ελάχιστη προσέγγιση δεν είναι κατάλληλη για την περίσταση», προσθέτει ο Μπέρμαν, ο οποίος είναι επίσης μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Radio Free Europe/Radio Liberty.
«Η δολοφονία του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είναι μια επικίνδυνα απλή λύση σε ένα πολύ σύνθετο πρόβλημα», σχολίαζε ο Νικ Πάτον Γουόλς, δημοσιογράφος του CNN ειδικός σε θέματα διεθνούς ασφάλειας. «Ο Τραμπ μοιάζει να έχει βγάλει πάλι το εγχειρίδιο της Βενεζουέλας, υπονοώντας πως έχει κάποιον διάδοχο κατά νου (...) Ομως, το Ιράν δεν είναι επ’ ουδενί λόγω τόσο διαχειρίσιμο όσο έχει δείξει να είναι μέχρι στιγμής η Βενεζουέλα», έγραφε ο Γουόλς στην ανάλυσή του.
«Απουσιάζουν θετικά ιστορικά παραδείγματα αεροπορικών επιδρομών που να έριξαν εύκολα κάποια αυταρχικά καθεστώτα και να οδήγησαν σε διάδοχες καταστάσεις που προτιμούσαν οι επιτιθέμενοι», υποστηρίζει παρακάτω ο Αμερικανός δημοσιογράφος, με σαφείς υπαινιγμούς για το χάος που άφησαν πίσω τους οι ΗΠΑ σε Ιράκ, Αφγανιστάν και Λιβύη. Διερωτάται αν τα μέλη του θεοκρατικού καθεστώτος θα σπεύσουν να καλύψουν το κενό που αφήνει η δολοφονία του Χαμενεΐ, ενδεχομένως με κάποιες μικρές παραχωρήσεις προς τις ΗΠΑ για λόγους επιβίωσής τους.
«Μωσαϊκό βίας»
«Δεν υπάρχουν έτοιμοι αντικαταστάτες από την αντιπολίτευση που να μπορεί να προωθήσει ο Τραμπ», εκτιμά ο Γουόλς. «Ο γιος του σάχη, Ρεζά Παχλεβί, δεν μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά στην Τεχεράνη και να αναλάβει τα ηνία χωρίς να ρισκάρει την οργή των Φρουρών της Επανάστασης. Δεν έχει απομείνει ουσιαστική αντιπολίτευση στο εσωτερικό του Ιράν. Οπως στη Βενεζουέλα, η όποια λύση πιθανώς θα προέλθει από τα απομεινάρια του καθεστώτος».
Ο δημοσιογράφος του CNN σημείωνε, τέλος, τον τεράστιο κίνδυνο που καραδοκεί: «Να μην επικρατήσει καμία φράξια και να σπάσει το Ιράν σε ένα μωσαϊκό βίας από τη μια μεριά και πανηγυρισμών από την άλλη, που θα οδηγήσουν σε κατάρρευση η οποία δεν θα αποσταθεροποιήσει μόνο τη χώρα, αλλά ολόκληρη την περιοχή».
Αρκετοί είναι οι πιθανοί διάδοχοι του δολοφονημένου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, χωρίς όμως αυτή τη στιγμή να ξεχωρίζει μεταξύ τους κάποιο φαβορί. Ρεπορτάζ του CNN παρουσίασε μερικά από τα φερόμενα ως επικρατέστερα πρόσωπα για το αξίωμα.
Ονοματολογία για τη διαδοχή
ΜΟΧΤΑΜΠΑ ΧΑΜΕΝΕΪ, 56 ετών: Ο δεύτερος γιος του Αλί Χαμενεΐ φέρεται να έχει σημαντική επιρροή στον κλήρο και ισχυρούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Παράλληλα όμως, η διαδοχή από πατέρα σε γιο είναι κάτι που αντιμετωπίζεται αρνητικά στον σιιτικό κλήρο και μάλιστα σε ένα καθεστώς που προέκυψε ύστερα από μια επανάσταση που ανέτρεψε τη μοναρχία.
ΑΛΙΡΕΖΑ ΑΡΑΦΙ, 67 ετών: Υψηλόβαθμος κληρικός με μακρά κυβερνητική εμπειρία και έμπιστος του Χαμενεΐ. Σήμερα είναι αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, του σώματος που εκλέγει τον ανώτατο ηγέτη.
ΜΟΧΑΜΑΝΤ ΜΕΧΝΤΙ ΜΙΡΜΠΑΓΚΕΡΙ, περίπου 60 ετών: Σκληροπυρηνικός κληρικός, φανατικά αντιδυτικός και αντι-ισραηλινός, μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων.
ΧΑΣΑΝ ΧΟΜΕΪΝΙ, περίπου 50 ετών: Είναι εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Επίτροπος του Μαυσωλείου του Χομεϊνί, θεωρείται σχετικά μετριοπαθής, αλλά δεν είχε μέχρι σήμερα κάποιο δημόσιο αξίωμα.
ΧΑΣΕΜ ΧΟΣΕΪΝΙ ΜΠΟΥΣΕΡΙ, περίπου 70 ετών: Υψηλόβαθμος κληρικός, πρώτος αντιπρόεδρος του Συμβουλίου των Εμπειρογνωμόνων. Λέγεται ότι βρισκόταν κοντά στον Χαμενεΐ, αλλά δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό πρόσωπο στη χώρα.